M1:1984 — این نه آن جانست کافزاید ز نان / یا گهی باشد چنین گاهی چنان

مولانا در ابیات پیشین، «جان» را فراتر از تقسیم‌بندی‌های جنسیتی (مذکر و مؤنث) و مادی (خشک و تر) معرفی کرده است. این بیت همان ایده را ادامه می‌دهد و تمایزی کلیدی میان دو نوع «جان» یا روح برقرار می‌کند:

1. جان حیوانی (نفس): این همان نیروی حیاتی است که با غذای مادی مانند نان تقویت می‌شود و زنده می‌ماند. ویژگی اصلی این جان، تغییر و نوسان است؛ «گاهی چنین، گاهی چنان». یعنی تحت تأثیر عوامل بیرونی و درونی، احوالش دائماً دگرگون می‌شود: گاهی شاد است و گاهی غمگین، گاهی قوی و گاهی ضعیف.

2. جان الهی (روح): این همان حقیقتی است که مولانا آن را مخاطب قرار می‌دهد. این روح از عالم امر است و نیازی به غذای مادی ندارد. بلکه قوت آن از معرفت و عشق الهی است. مهم‌تر از آن، این جان دچار تلون و دگرگونی نیست. ثبات و پایداری از صفات آن است، زیرا به منبعی ابدی و بی‌تغییر متصل است. این همان «نفحه» یا دم الهی است که در حدیث به آن اشاره شده و سالک باید خود را در معرض آن قرار دهد.

بنابراین، مولانا تأکید می‌کند که وقتی از «جان» در معنای عرفانی صحبت می‌کنیم، منظورمان آن بخش از وجود انسان است که از عالم ماده فراتر رفته و اسیر تغییرات و نیازهای جسمانی نیست.