M1:2143 — این عصا چه بود قیاسات و دلیل / آن عصا که دادشان بینا جلیل

مولانا در این بخش از مثنوی، برتری «شهود» و «بصیرت معنوی» را بر «عقل استدلالی» بیان می‌کند. او پای عقل‌گرایان را «چوبین» و بی‌ثبات می‌خواند و آنان را به کوری تشبیه می‌کند که برای راه رفتن نیازمند عصا است.

در این بیت، مولانا به صراحت این «عصا» را معرفی می‌کند: «این عصا چه بود؟ قیاسات و دلیل». یعنی تمام براهین منطقی و فلسفی که عقل‌گرایان به آن تکیه می‌کنند، چیزی جز یک عصای کمکی برای نابینایان معنوی نیست. این ابزاری است که انسان برای خود می‌سازد تا در تاریکی جهان مادی راه خود را بیابد.

در مقابل، «آن عصا» قرار دارد که هدیه‌ای از جانب «بینا جلیل» (خداوند بصیر و شکوهمند) است. این عصا، دیگر ابزاری بیرونی و ساختگی نیست، بلکه همان نور بصیرت و شهود درونی است که به انبیا و اولیا عطا شده است. این عصا، مانند عصای موسی، قدرت معجزه‌آسا دارد و راه را نه با تکیه بر ابزار، که با اتکا به منبع اصلی بینایی، یعنی خداوند، روشن می‌کند. پیام اصلی این است که تکیه بر عقل جزئی، انسان را از دریافت هدایت مستقیم الهی باز می‌دارد.