قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۰۵ - نالیدن ستون حنانه چون برای پیغامبر صلی الله علیه و سلم منبر ساختند کی جماعت انبوه شد گفتند «ما روی مبارک ترا به هنگام وعظ نمیبینیم» و شنیدن رسول و صحابه آن ناله را و سؤال و جواب مصطفی صلی الله علیه و سلم با ستون صریح› بیت ۲۱۴۴
M1:2144 — چون عصا شد آلت جنگ و نفیر / آن عصا را خرد بشکن ای ضریر
M1:2144
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
زمانی که استدلال عقلی و قیاس، که باید ابزار راهیابی باشد، به وسیلهای برای ستیزهجویی و جنجال تبدیل میشود، آن را رها کن ای کسی که از دیدن حقیقت ناتوانی.
مولانا در این بخش از داستان «ستون حنانه»، به تمثیل «عصا» و «نابینا» میپردازد. «نابینا» (ضریر) سالک یا انسان معمولی است که از بینش معنوی و دیدن مستقیم حقیقت (بَصَر) محروم است. «عصا» نماد ابزارهای عقلی، قیاس، و استدلال (دلیل) است که راهنمایان روحانی و پیامبران (بینایان) برای کمک به نابینایان در پیمودن راه، به آنها دادهاند.
این بیت یک نقطه عطف است: مولانا هشدار میدهد که این ابزار کمکی، یعنی عقل استدلالی، میتواند به ضد خود تبدیل شود. وقتی که عقل از کارکرد اصلی خود که راهنمایی و شناخت است، منحرف شده و به ابزاری برای «جنگ و نفیر» — یعنی مجادلههای کلامی، فخرفروشیهای فلسفی، و ایجاد هیاهو برای غلبه بر دیگران — بدل میگردد، دیگر نه تنها مفید نیست، بلکه مانعی بزرگ بر سر راه حقیقت است.
در چنین شرایطی، فرمان مولانا قاطع است: «آن عصا را خرد بشکن». این دعوت به کنار گذاشتن استدلالهای بیحاصل و جدلهایی است که انسان را از مقصد اصلی دور میکند. این شکستن، به معنای نفی کامل عقل نیست، بلکه به معنای درهم شکستنِ کاربستِ مغرورانه و ستیزهجویانهٔ آن است تا راه برای تسلیم و دریافت مستقیم معرفت از «بینا» یا همان راهنمای حقیقی باز شود.
- نفیر
- فریاد، غوغا، هیاهو، بانگ بلند
- خرد بشکن
- کاملاً درهم بشکن، ریز ریز کن
- ضریر
- نابینا، کور
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.