قرائت دفتر ۱ بخش ۱۰ - بیان آنک کشتن و زهر دادن مرد زرگر به اشارت الهی بود نه به هوای نفس و تأمّل فاسد بیت ۲۳۰

M1:230 — عاشقان آنگه شراب جان کشند / که به دست خویش خوبانشان کُشند

عاشقان آنگه شراب جان کشندکه به دست خویش خوبانشان کُشند
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M1:230

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: عاشقان زمانی جام شراب جان را سر می‌کشند / که معشوقانشان با دست خود ایشان را بکُشند. معنا: این بیت بیانگر آن است که تسلیم مطلق و فداکاری کامل در راه معشوق الهی، به دریافت زندگی جاودان و شادمانی حقیقی می‌انجامد.

شرح

این بیت، بی‌تردید، اوج تسلیم و فداکاری در راه معشوق الهی را به تصویر می‌کشد. مولانا این را به داستان قربانی‌کردن اسماعیل پیوند می‌زند، یا حتی اسحاق، چرا که برای او اهمیتِ ماهیت قربانی‌شدن در برابر امر الهی است، نه شخصیت قربانی. پیام روشن است: در برابر خداوند، فقط تسلیم محض و بدون قید و شرط پذیرفته است. می‌فرماید: «همچو اسماعیل پیشش سر بنه / شاد و خندان پیش تیغش جان بده / تا بماند جانت خندان تا ابد / همچو جان پاک احمد با احد.» یعنی نه تنها تسلیم شو، بلکه با شادمانی و خنده جانت را فدا کن تا به حیاتی جاودانه و خندان دست یابی. این همان «شراب جان» است که عاشقان می‌کشند. مولانا تأکید می‌کند که این «کشتن» از روی شهوت یا میل نفسانی نیست، بلکه اجرای یک امر الهی است، امری که پاک و بی‌غش است: «شاه آن خون از پی شهوت نکرد / تو رها کن بدگمانی و نبرد». این عمل، عین صفا و زلالی است و هیچ کدورت و آلودگی در آن راه ندارد. «در صفاقش کی هلد پالودگی؟» این همان نقطه‌ای است که در آن رنج و بلا در مسیر الهی، حکمت خود را آشکار می‌کند. عاشقان در این مرحله به استقبال مرگ می‌روند، اما نه مرگی که پایان‌دهنده باشد، بلکه مرگی که سرآغاز حیات حقیقی است. این فرایند نه غم‌انگیز است، بلکه خود عین شادی و سبک‌روحی است که از جوهره مثنوی برمی‌خیزد. این نه شکایت است، بلکه حکایتی از یک وصول متعالی است.

نکات کلیدی

  • اوج تسلیم و فداکاری در راه معشوق الهی.
  • «شراب جان» نمادی از حیات جاودان که پس از فداکاری و تسلیم مطلق حاصل می‌شود.
  • قربانی‌کردن توسط معشوق، نه از شهوت، بلکه از امر و حکمت الهی است و عین پاکی.
  • این مسیر با شادمانی و سبک‌روحی طی می‌شود، نه با غم و شکایت.
  • نتیجه این تسلیم، وصول به حیات خندان و ابدی است.

Sources: d1-s21 · 00:51:53

به زبانِ تو — AI

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.