M1:251 — خواجه روزی سوی خانه رفته بود / بر دکان طوطی نگهبانی نمود

دا بیت د بقال او طوطي د مشهورې کیسې پیل دی. بقال یو طوطي لري چې په خبرو پوهیږي او د هغه سره په دوکان کې مرسته کوي. په دې بیت کې، د کیسې پېښه پیلیږي: بقال یوې ورځې خپل کور ته ځي او طوطي په دوکان کې یوازې پاتې کیږي. طوطي چې معمولاً په دوکان کې د خلکو سره خبرې کوي او د سوداګرو پام ځانته رااړوي، اوس د دوکان ساتنه کوي. دا حالت د هغه ناڅاپي پېښې لپاره زمینه برابروي چې وروسته به رامنځته شي، کله چې طوطي د یوې پیشو له ویرې د ګلابو د تیلو بوتلونه ماتوي او د بقال غصه راپاروي.

Bait ini adalah titik awal dari sebuah insiden dalam kisah "Pedagang dan Burung Bayan". Rumi dengan ringkas menetapkan keadaan: sang pemilik toko (disebut khwājah atau Tuan) tidak berada di tempat, dan burung bayan yang cerdas dan dapat berbicara itu ditinggalkan sendirian dengan tanggung jawab menjaga kedai.

Kepergian sang Tuan inilah yang menciptakan kesempatan bagi kekacauan untuk terjadi. Dalam narasi Rumi, peristiwa-peristiwa kecil dan tampaknya biasa—seperti seorang pemilik toko yang pulang untuk makan siang—sering kali menjadi pemicu untuk pelajaran spiritual yang lebih dalam. Di sini, ketidakhadiran pengawasan manusiawi menyiapkan panggung bagi serangkaian reaksi berantai yang akan menguji pemahaman si burung bayan—dan juga pembaca—tentang sebab dan akibat, penilaian yang tergesa-gesa, dan sifat keadilan.

این بیت، نقطهٔ آغازین ماجرای «بقال و طوطی» است. مولانا با زبانی ساده و روایی، وضعیتی آشنا را ترسیم می‌کند: یک مغازه‌دار (خواجه) که به طوطی خود اعتماد کامل دارد، مغازه را به او می‌سپارد و به خانه می‌رود. این بیت صرفاً یک مقدمه‌چینی داستانی نیست، بلکه شالودهٔ اعتمادی را بنا می‌کند که به زودی شکسته خواهد شد.

در نگاهی عمیق‌تر، این بیت نشان‌دهندهٔ نظمی است که پیش از وقوع یک حادثهٔ غیرمنتظره حاکم است. طوطی در جایگاه «نگهبان» قرار گرفته، مسئولیتی که به نظر می‌رسد از عهدهٔ آن برمی‌آید. اما مولانا به ما یادآوری می‌کند که حتی در منظم‌ترین شرایط، حادثه‌ای پیش‌بینی‌نشده (پریدن گربه) می‌تواند همه چیز را به هم بریزد. این بیت، آرامش قبل از طوفان است و زمینه را برای نمایش واکنش عجولانه و قضاوت سطحی «خواجه» پس از بازگشت فراهم می‌کند.

Bu beyit, Mevlana'nın meşhur "Bakkal ve Papağan" hikâyesinin başlangıcında yer alır ve olayların zeminini hazırlar. Burada anlatılan basit bir durumdur: dükkân sahibi (Farsça hâce), gündelik işlerinden biri için evine gider ve güvendiği, konuşkan papağanını dükkânın başında bekçi olarak bırakır. Beytin asıl işlevi, hikâyenin bir sonraki aşamasına, yani papağanın yalnız kalmasıyla ortaya çıkacak olan felakete zemin hazırlamaktır.

Tasavvufi bir bakış açısıyla, bu basit olay örgüsü daha derin bir anlam taşır. "Hâce" (efendi), aklı veya ruhani rehberi temsil edebilir. Onun yokluğunda, yani rehberliğin veya aklın kontrolünün zayıfladığı bir anda, nefsin veya dış dünyanın kışkırtmaları (bir sonraki beyitte gelecek olan kedi gibi) bireyi hataya sürükleyebilir. Papağanın tek başına kalması, insanın ilahi gözetimden veya mürşidinin rehberliğinden uzaklaştığında ne kadar savunmasız kalabileceğinin bir alegorisidir. Henüz bir felaket yaşanmamıştır, ancak yaşanması için gerekli koşullar bu beyitle oluşturulmuştur.