قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۲۹ - هدیه بردن عرب سبوی آب باران از میان بادیه سوی بغداد به امیرالمؤمنین بر پنداشت آنک آنجا هم قحط آبست› بیت ۲۷۲۲
M1:2722 — ریش او پر باد کین هدیه کراست / لایق چون او شهی اینست راست
M1:2722
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت، کلام تمسخرآمیز درباریان است که با دیدن هدیهٔ ناچیز زن عرب (یک سبوی آب باران برای خلیفهٔ بغداد) میگویند: «وای بر او با این هدیهاش! واقعاً که چنین تحفهای درخور چنان پادشاه بزرگی است!»
این بیت زبان حال و نگاه تمسخرآمیز کسانی است که شاهد هدیه آوردن زن بادیهنشین برای خلیفه هستند. او با زحمت فراوان، سبویی از آب باران را که در بیابان بسیار ارزشمند است، به بغداد آورده، غافل از آنکه رود عظیم دجله در آن شهر جاری است.
کلام گوینده در این بیت سرشار از طعنه و ریشخند است. عبارت «ریش او پر باد» یک نفرین و تحقیر قدیمی است، به معنای «خاک بر سرش» یا «لعنت بر او». سپس با لحنی کنایهآمیز میگوید که این هدیهٔ بیمقدار، «لایق» و «راستِ کارِ» چنان پادشاه بزرگی است. در حقیقت، منظور عکس این است: این هدیه آنقدر حقیر است که آوردن آن برای خلیفه توهینآمیز به نظر میرسد.
در لایهٔ عرفانی داستان، این بیت نشانگر نگاه ظاهربینی است که ارزش اعمال را نه بر اساس نیت و صدق، بلکه بر اساس ظاهر و مقدار مادی آن میسنجد. این درباریان نماد کسانی هستند که از عشق و اخلاص سالک بیخبرند و عبادتها و تلاشهای معنوی او را در برابر عظمت بینهایت خداوند، ناچیز و مضحک میبینند. اما مولانا در ادامهٔ داستان نشان میدهد که «سلطان» یا خداوند، به صدق و صفای دل هدیهآورنده مینگرد، نه به خود هدیه.
- ریش او پر باد
- نفرینی قدیمی به معنی «خاک بر سرش»، «لعنت بر او»؛ عبارتی برای تحقیر و تمسخر.
- کین
- مخفف «که این».
- کراست
- مخفف «که را است؟»، یعنی «برای چه کسی است؟».
- شهی
- شاهی، پادشاهی.
- راست
- در اینجا به معنی «دقیقاً»، «کاملاً مناسب»، «درست».
Onlookers at the Caliph's court mock the bedouin's pathetic gift of a jar of rainwater, sarcastically questioning if such a paltry offering is suitable for a great king.
This couplet captures the voice of scornful courtiers observing the bedouin Arab present his humble gift—a jar of rainwater—to the Caliph in Baghdad. The phrase “May his beard be filled with wind” (rīš-i ū pur bād) is a Persian idiom expressing contempt, equivalent to wishing shame and ruin upon someone. The courtiers see the gift not with the eyes of the giver, who believes it to be a rare and precious treasure, but with the jaded eyes of those who live beside the mighty Tigris river.
In the allegorical structure of the story, this moment represents the judgment of the world, or of the superficially pious, upon a sincere but seemingly insignificant act of devotion. The bedouin's jar is the human self (tan), and the water is our limited sensory perception (ḥawāss). To the worldly, our small offerings of prayer or love seem laughably inadequate when presented to the Divine, the “King” whose treasures are infinite. Rumi uses the courtiers' mockery to highlight the gap between inner sincerity and outer appearance, setting the stage for the Caliph's compassionate response, which will value the intention behind the gift, not its material worth.
- ریش او پر باد
- Literally “May his beard be full of wind.” A strong idiomatic curse expressing contempt, wishing shame, disgrace, or ruin upon someone.
- کراست
- A contraction of 'ke-rā ast' (که را است), meaning “for whom is it?” or “whose is it?” Here it conveys a scornful rhetorical question.
- شهی
- A king; the '-i' suffix (ya-ye nakare) makes it indefinite: “a king,” used here in the construction “a king such as him.”
- راست
- Literally “straight” or “right.” In this context, it functions as an adverb meaning “truly,” “indeed,” or “really,” adding sarcastic emphasis.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.