قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۳۰ - در نمد دوختن زن عرب سبوی آب باران را و مهر نهادن بر وی از غایت اعتقاد عرب› بیت ۲۷۲۸
M1:2728 — در نمد در دوز تو این کوزه را / تا گشاید شه به هدیه روزه را
M1:2728
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
مرد عرب به همسرش میگوید که کوزهی آب باران را در نمد بپیچد تا از آن محافظت کند، زیرا این هدیه آنقدر ارزشمند است که خلیفه میتواند با آن افطار کند.
این بیت بخشی از داستان مردی عرب و بادیهنشین است که میخواهد برای خلیفهی بغداد هدیهای ببرد. او که در بیابان زندگی میکند و با کمآبی خو گرفته، گمان میکند آب بارانی که در کوزهای جمع کرده، بهترین و کمیابترین هدیهی دنیاست. او از همسرش میخواهد که این کوزهی گرانبها را در نمدی بپیچد و محکم بدوزد تا در راه سفر نشکند.
اوج سادگی و باور خالصانهی این مرد در مصرع دوم آشکار میشود: «تا گشاید شه به هدیه روزه را». او تصور میکند این آب آنقدر پاک و گواراست که شایستهی آن است که خلیفه، پس از یک روز روزهداری، با آن افطار کند. این نشاندهندهی نهایت ارزشی است که او برای هدیهی خود قائل است، غافل از اینکه خلیفه در بغداد، شهری بر کرانهی رود دجله، به آب فراوان دسترسی دارد.
مولانا از این داستان ساده برای بیان یک نکتهی عمیق عرفانی استفاده میکند: بسیاری از سالکان با دستاوردهای معنوی کوچک خود مغرور میشوند و آن را نزد «پادشاه» حقیقی، یعنی خداوند یا انسان کامل، هدیه میبرند، بیخبر از آنکه در برابر اقیانوس بیکران معرفت الهی، این هدیه چقدر ناچیز است. با این حال، داستان بر ارزش «اخلاص» و «نیت پاک» تأکید دارد، حتی اگر حاصل آن در ظاهر بیمقدار باشد.
- نمد
- نوعی پارچهی ضخیم و فشرده که از پشم درست میشود و برای زیرانداز یا محافظت به کار میرود.
- در دوز
- فعل امر از «در دوختن»؛ یعنی چیزی را داخل پارچه یا پوششی قرار دادن و دور آن را دوختن.
- کوزه
- سبو، ظرف سفالی برای نگهداری آب.
- شه
- شاه، پادشاه؛ در اینجا منظور خلیفهی بغداد است.
- گشاید روزه را
- کنایه از افطار کردن، روزه را باز کردن.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.