قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۳۶ - سپردن عرب هدیه را یعنی سبو را به غلامان خلیفه› بیت ۲۸۲۸
M1:2828 — خوی شاهان در رعیت جا کند / چرخ اخضر خاک را خضرا کند
M1:2828
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
رفتار و شخصیت رهبران و حاکمان، مستقیماً بر زیردستان و مردم عادی تأثیر میگذارد و اخلاق جامعه را شکل میدهد.
این بیت در میانهٔ داستان مرد عربی است که سبوی آبی را به عنوان هدیه برای خلیفه آورده است. درباریان با اینکه میدانند این هدیه در برابر رود دجله که کنار کاخ خلیفه است هیچ ارزشی ندارد، با لطف و احترام آن را میپذیرند. مولانا توضیح میدهد که این رفتار نیک درباریان، بازتابی از شخصیت بزرگوار و بخشندهٔ خود خلیفه است.
همانطور که رهبر یا پادشاهی بزرگوار و باگذشت باشد، این ویژگیها در کارگزاران و اطرافیان او نیز نفوذ میکند و جا میافتد. مولانا برای روشنتر شدن این نکته، از یک تصویر طبیعی استفاده میکند: همانطور که آسمان (که در ادبیات کهن منشأ باران و حیات تصور میشد) زمین خشک و خاکی را سرسبز و زنده میکند، «خوی» و منش حاکم نیز جامعهٔ زیردست خود را مطابق با صفات خود شکل میدهد. این اصل در ابیات بعدی با تمثیل حوض و لولهها بسط داده میشود: اگر آب حوض (حاکم) پاک باشد، آبی که از لولهها (مردم) بیرون میآید نیز پاک خواهد بود.
- خوی
- خصلت، سرشت، طبیعت، منش
- رعیت
- مردم، زیردستان، شهروندان تحت حکومت یک پادشاه
- جا کند
- جایگیر میشود، نفوذ میکند، اثر میگذارد
- چرخ اخضر
- آسمان سبز، فلک سبزفام (در نجوم قدیم، فلک چهارم یا فلک خورشید)
- خضرا
- سبز، سرسبز
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.