قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۳۶ - سپردن عرب هدیه را یعنی سبو را به غلامان خلیفه› بیت ۲۸۲۹
M1:2829 — شه چو حوضی دان حشم چون لولهها / آب از لوله روان در گولهها
M1:2829
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت میگوید که اخلاق و منش حاکم، مانند آب یک حوض بزرگ است که از طریق کارگزاران و اطرافیانش (لولهها) به کل جامعه (مردم) میرسد و در آنها تأثیر میگذارد.
مولانا در اینجا از یک تمثیل ساده و قدرتمند برای توضیح چگونگی تأثیر رهبر بر زیردستان و کل جامعه استفاده میکند. این بیت در ادامۀ داستان مرد عربی است که کوزۀ آب باران را به خلیفه هدیه میدهد. درباریان، به جای تمسخر این هدیۀ ناچیز، با احترام و مهربانی آن را میپذیرند، زیرا «لطف شاه» در وجود آنها نیز اثر کرده است.
-
حوض (پادشاه): پادشاه یا رهبر، منبع و سرچشمۀ اصلی اخلاق، سیاست و فرهنگ در یک جامعه است. کیفیت «آب» (یعنی عدالت، مهربانی، خشم یا فساد) از او نشأت میگیرد.
-
لولهها (حشم): کارگزاران، وزیران و اطرافیان حاکم، مجراهای انتقال این ویژگیها به جامعه هستند. آنها خود تولیدکنندۀ آب نیستند، بلکه تنها آن را منتقل میکنند. اگر آب حوض پاک و شیرین باشد، از لولهها نیز همان جاری میشود و اگر آب شور و آلوده باشد، لولهها نیز همان را به بیرون میریزند.
-
گولهها (مردم/جامعه): «گولهها» یا چالههای کوچک و باغچهها، نماد تودۀ مردم و بخشهای مختلف جامعه هستند که در نهایت از این آب بهرهمند یا متضرر میشوند.
این تمثیل یک اصل مهم در عرفان و حکمت عملی را بیان میکند: تأثیر از بالا به پایین است. همانطور که صفات خداوند از طریق اولیا به مردم میرسد، یا ویژگیهای عقل در تمام اعضای بدن تأثیر میگذارد، منش یک رهبر نیز به شکلی ناگزیر در کارگزاران و سپس در کل رعیت جاری میشود. بنابراین، اصلاح جامعه از اصلاح رهبران آغاز میگردد.
- شه
- مخفف «شاه»؛ پادشاه، سلطان.
- حَشَم
- خدمتکاران، اطرافیان، ملازمان، سپاهیان.
- لولهها
- جمع «لوله»؛ در اینجا به معنی مجراها و کانالهای انتقال آب.
- گولهها
- جمع «گوله»؛ چالههای کوچک، آبگیر، حوضچههایی که در پای درختان یا در باغچهها برای آبیاری درست میکنند.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.