قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۳۸ - قبول کردن خلیفه هدیه را و عطا فرمودن با کمال بینیازی از آن هدیه و از آن سبو› بیت ۲۸۶۷
M1:2867 — چون پذیرفت از من آن دریای جود؟ / آنچنان نقد دغل را زود زود؟
M1:2867
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
مرد عرب با دیدن عظمت آب دجله، از اینکه خلیفه (که مانند دریایی از بخشش است) هدیهی ناچیز و بیارزش او (آب مانده در کوزه) را پذیرفته، شگفتزده و شرمسار میشود.
این بیت لحظهی اوج حیرت و فروتنی مرد عرب بیاباننشین را به تصویر میکشد. او که با رنج فراوان کوزهای آب را به عنوان هدیهای گرانبها برای خلیفه آورده، اکنون سوار بر کشتی بر روی رود عظیم دجله است. او برای اولین بار میفهمد که هدیهاش در برابر منابع بیپایان خلیفه چقدر حقیر و بیارزش بوده است.
مولانا با استفاده از استعارهی «دریای جود» برای خلیفه و «نقد دغل» (سکه تقلبی) برای آب کوزه، تضاد میان بخشندگی بیکران الهی (که خلیفه نماد آن است) و عبادتها و پیشکشهای ناچیز انسانی را نشان میدهد. مرد عرب درک میکند که پذیرش هدیهاش نه به خاطر ارزش آن، بلکه از سر بزرگواری و لطف محض خلیفه بوده است. این دریافت، او را سرشار از حیا و شگفتی میکند.
در نگاه عرفانی، این داستان تمثیلی از رابطهی انسان با خداوند است. انسان با طاعتها و اعمال ناقص خود به درگاه خدا میرود، غافل از آنکه در برابر اقیانوس بیکران لطف و رحمت الهی، این اعمال ارزشی ندارند. اما خداوند، همچون آن خلیفه، این «نقد دغل» را از سر کرم میپذیرد و در مقابل، پاداشی بیاندازه عطا میکند. این بیت، درسی است در باب شناخت عظمت معشوق و حقارت عاشق در پیشگاه او.
- دریای جود
- اقیانوس بخشش و سخاوت، کنایه از فرد بسیار بخشنده
- نقد
- در اینجا به معنی پول، سکه، یا کالای باارزش
- دغل
- تقلبی، بیارزش، فریبآمیز
- نقد دغل
- سکه تقلبی، کنایه از هدیه یا عملی که ارزشی ندارد
- زود زود
- به سرعت، بیدرنگ، بدون تأمل
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.