قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۳۸ - قبول کردن خلیفه هدیه را و عطا فرمودن با کمال بینیازی از آن هدیه و از آن سبو› بیت ۲۸۷۵
M1:2875 — خم شکسته آب ازو ناریخته / صد درستی زین شکست انگیخته
M1:2875
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت به یک پارادوکس عرفانی اشاره دارد: وقتی «خود» یا «منیت» انسان در برابر حقیقت الهی میشکند، نه تنها وجود حقیقی او از بین نمیرود، بلکه به کمال و یکپارچگی واقعی دست مییابد.
مولانا در این بخش از داستان، هدیه آوردن مرد فقیر برای خلیفه را به یک تمثیل عرفانی تبدیل میکند. کوزه (خم یا سبو) نماد وجود محدود و فردی ما، و آب درون آن، معرفت و هستی جزئی ماست. خلیفه نیز نماد خداوند یا حقیقت مطلق است که همچون دریایی بیکران است.
عارفانی که به درک این حقیقت بیکران میرسند، از فرط شوق و «غیرت» (شوری معنوی برای رسیدن به یگانگی)، کوزهٔ وجود خود را میشکنند. این «شکستن» در ظاهر نابودی است، اما در باطن، عین کمال (درستی) است. بیت مورد نظر این وضعیت شگفتانگیز را توصیف میکند: کوزه شکسته، اما محتوای آن (آب) نریخته است. این تصویر که در دنیای مادی محال است، بیانگر این نکتهٔ عرفانی است که با از میان رفتن تعینات و مرزهای «من»، اصل و حقیقت وجود انسان نه تنها از دست نمیرود، بلکه حفظ شده و به کمال میرسد. این شکستن، رها شدن از قید فردیت و پیوستن به کل است و از دل همین فنا، صدها کمال و تمامیت حقیقی زاده میشود.
- خم
- کوزه بزرگ، سبوی گلی
- ازو
- از او
- ناریخته
- نریخته است (شکل کهن فعل)
- درستی
- کامل بودن، بینقصی، یکپارچگی، سلامت
- انگیخته
- برانگیخته، به وجود آورده، پدید آورده
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.