M1:300 — بحرِ تلخ و بحرِ شیرین در جهان / در میانشان بَرزَخُ لا یَبغیان

Bait ini, dengan mengambil inspirasi dari sebuah ungkapan dalam Al-Quran, menyingkap sebuah hakikat mendasar tentang keberadaan: dunia adalah panggung percampuran antara yang hak dan yang batil, kebaikan dan keburukan, yang manis dan yang pahit. Rumi meminjam ayat dari Surah Ar-Rahman: "marajal-baḥraini yaltaqiyān, bainahumā barzakhul lā yabgiyān"—Dia membiarkan dua lautan bertemu, di antara keduanya ada batas yang tidak dilampaui oleh masing-masing. Meskipun Al-Quran tidak secara eksplisit menyebutkan "pahit dan manis", Rumi menggunakan pembedaan ini untuk memperjelas pesannya.

Menurut Dr. Soroush, Rumi di sini tidak sedang mendeskripsikan fenomena geografi (seperti arus air dengan tingkat kepadatan berbeda), tidak pula merujuk pada tafsir simbolis Syiah tertentu. Ia semata-mata meminjam ungkapan yang kuat ini untuk menggambarkan sebuah kondisi ontologis: sebuah dunia di mana kebaikan dan keburukan, iman dan kemunafikan, emas asli dan emas palsu saling berkelindan. Inilah esensi keberadaan di alam ini; kemurnian mutlak adalah fenomena langka, bahkan mungkin mustahil. Seperti kata Rumi di tempat lain: "Air manis dan air asin ini mengalir dalam pembuluh-pembuluh darah / dalam diri makhluk hingga tiupan sangkakala." Dunia ini pada hakikatnya adalah tempat percampuran, dan kita tidak akan pernah menjumpai kemurnian yang absolut.

Kondisi ini adalah inti dari sulitnya melakukan pembedaan, sebagaimana diungkapkan oleh Imam Ali dalam Nahj al-Balaghah. Namun, ini bukan berarti kita harus berputus asa, melainkan sebuah panggilan untuk senantiasa mencari "yang lebih murni". Segala sesuatu di dunia ini—bahkan ilmu pengetahuan, filsafat, hingga kesehatan jasmani kita—adalah campuran antara kekuatan dan kelemahan.

Dalam dunia yang penuh campuran ini, lanjut Rumi, untuk membedakan yang asli dari yang palsu dibutuhkan sebuah maḥak (batu uji). Batu uji adalah alat untuk membedakan emas dari logam lain, mencegah penipuan. Keberadaan batu uji ini, baik di dunia luar maupun di dalam diri kita, sangat penting untuk mengenali kebenaran dari kebatilan. Mengharapkan kemurnian total di dunia ini, di mana Tuhan tidak menahan tangan Setan untuk menciptakan kerusakan, adalah sebuah kesia-siaan. Kita harus bersikap realistis dan, di tengah percampuran ini, terus mencari esensi yang lebih murni.

این بیت، با الهام از تعبیری قرآنی، پرده از حقیقتی بنیادین در هستی برمی‌دارد: جهان، صحنهٔ آمیختگی حق و باطل، خیر و شر، و شیرینی و تلخی است. مولانا آیهٔ شریفهٔ «مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ * بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ» (سورهٔ الرحمن، آیات ۱۹-۲۰) را به عاریت می‌گیرد تا وضعیتی هستی‌شناسانه را تصویر کند: جهانی که در آن خوب و بد، ایمان و نفاق، و طلای سره و ناسره در هم تنیده‌اند. این، جوهرِ هستی در این عالم است؛ خلوص مطلق، پدیده‌ای‌ست نایاب، حتی شاید ناممکن. همان‌طور که مولانا در جای دیگری می‌گوید: «رگ‌رگ است این آب شیرین و آب شور / در خلایق می‌رود تا نفخ صور». این دنیا ذاتاً محل آمیختگی‌ست و ما هیچ‌گاه با خلوص محض روبه‌رو نخواهیم شد.

این همان چیزی است که امیرالمؤمنین علی (ع) در نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «اگر باطل از آمیزش با حق خالص می‌شد، بر حق‌جویان پوشیده نمی‌ماند و اگر حق از آمیزش با باطل خالص می‌شد، زبان کینه‌توزان از آن قطع می‌گردید، اما دسته‌ای از این و دسته‌ای از آن گرفته می‌شود و در هم می‌آمیزند». این جوهرهٔ دشواری تشخیص است. این بدان معنا نیست که باید ناامید شد؛ بلکه به این معنی است که باید همواره در پی «خالص‌تر» بود. هرچیز در این عالم، حتی علوم، فلسفه، و سلامت جسمانی ما، آمیزه‌ای از قوت و ضعف است.

مولانا ادامه می‌دهد که در این جهانِ آمیختگی‌ها، شناخت گوهر از بدل، نیازمند «محک» است. محک، سنگی‌ست که طلا را از فلزات دیگر تمیز می‌دهد. وجود این محک‌ها، چه در عالم خارج و چه در درون ما، برای شناخت و تمییز حقیقت از باطل ضروری است. تا قیامت که روز «عرض اکبر» است، این محک‌ها راهنمای ما هستند. خدا دست شیطان را نبسته و او تا روز قیامت مشغول است تا آلودگی و فساد ایجاد کند؛ پس انتظار خلوص تام در این جهان، واقع‌بینانه نیست. باید در همین آمیختگی، به دنبال گوهر ناب‌تر گشت.