قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۱ - حکایت بقال و طوطی و روغن ریختن طوطی در دکان› بیت ۳۰۰
M1:300 — بحرِ تلخ و بحرِ شیرین در جهان / در میانشان بَرزَخُ لا یَبغیان
M1:300
شرحِ سروش — برگرفته از درسگفتارهای ضبطشدهٔ مثنوی او
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: دریای تلخ و دریای شیرین در این جهان جریان دارند، و در میانشان حائلی است که نمیگذارد یکدیگر را درهم آمیزند. معنا: این بیت با الهام از قرآن کریم، به وجود دوگانههای متضاد اما در هم تنیده در عالم اشاره میکند که هرچند در کنار هم هستند، جوهرشان آمیخته نمیشود و قابل تشخیص است.
شرح
این بیت، با الهام از تعبیری قرآنی، پرده از حقیقتی بنیادین در هستی برمیدارد: جهان، صحنهٔ آمیختگی حق و باطل، خیر و شر، و شیرینی و تلخی است. مولانا این آیهٔ شریفه از سورهٔ الرحمن را به عاریت میگیرد که میفرماید: «مَرَجَ البَحرَینِ یَلتَقِیانِ * بَینَهُما بَرزَخٌ لّا یَبغِیانِ»؛ یعنی دو دریا را به هم آمیخت که به هم میرسند، اما در میانشان حائلی است که از حد خود تجاوز نمیکنند. البته در قرآن صراحتاً به «تلخ و شیرین» بودن اشارهای نشده است، اما مولانا با این تمایز، پیام خود را روشنتر میسازد.
من قویاً معتقدم که مولانا در اینجا نه در پی یک توصیف جغرافیایی از پدیدههای طبیعی (چون جریانهای آبی با غلظتهای متفاوت) است و نه تأویلات نمادین شیعی را (که دریاها را به علی و فاطمه و لؤلؤ و مرجان را به حسن و حسین تفسیر میکنند) در نظر دارد. او صرفاً این تعبیر قدرتمند را وام میگیرد تا وضعیتی هستیشناسانه را تصویر کند: جهانی که در آن خوب و بد، ایمان و نفاق، و طلا و قلب در هم تنیدهاند. این، جوهرِ هستی در این عالم است؛ خلوص مطلق، پدیدهایست نایاب، حتی شاید ناممکن. همانطور که خود مولانا در جای دیگری میگوید: «رگرگ است این آب شیرین و آب شور / در خلایق میرود تا نفخ صور». این دنیا ذاتاً محل آمیختگیست و ما هیچگاه با خلوص محض روبهرو نخواهیم شد.
من این را همان چیزی میدانم که امیرالمؤمنین علی (ع) در نهجالبلاغه میفرمایند: «لو ان الباطل خلص من مزاج الحق لم یخف علی المرتادین، و لو ان الحق خلص من مزاج الباطل لم ینقطع عنه ألسن المعاندین، و لکن یؤخذ من هذا ضغث و من هذا ضغث فیمزجان»؛ یعنی اگر باطل از آمیزش با حق خالص میشد، بر حقجویان پوشیده نمیماند و اگر حق از آمیزش با باطل خالص میشد، زبان کینهتوزان از آن قطع نمیگردید، اما دستهای از این و دستهای از آن گرفته میشود و در هم میآمیزند. این جوهرهٔ دشواری تشخیص است. این بدان معنا نیست که باید ناامید شد؛ بلکه به این معنی است که باید همواره در پی «خالصتر» بود. هرچیز در این عالم، حتی علوم، فلسفه، و حتی سلامت جسمانی ما، آمیزهای از قوت و ضعف است.
مولانا ادامه میدهد که در این جهان آمیختگیها، شناخت گوهر از بدل، نیازمند «محک» است. محک، سنگیست که طلا را از فلزات دیگر تمیز میدهد و مانع فریب خوردن میشود. وجود این محکها، چه در عالم خارج و چه در درون ما، برای شناخت و تمییز حقیقت از باطل ضروری است. تا قیامت که روز «عرض اکبر» است، این محکها راهنمای ما هستند. خدا دست شیطان را نبسته است و او تا روز قیامت مشغول کارگزاران خود است تا آلودگی و فساد ایجاد کند؛ پس انتظار خلوص تام در این جهان، خود نوعی خون خوردن و طلب روزی ننهاده کردن است. باید واقعبین بود و در این آمیختگی، به دنبال گوهر نابتر گشت.
نکات کلیدی
- جهان آمیزهای از حق و باطل، خیر و شر، و شیرینی و تلخی است؛ خلوص مطلق در این عالم دستنیافتنی است.
- تشخیص حقیقت از باطل، که همواره در هم تنیدهاند، نیازمند 'محک' (سنگ محک) درونی و بیرونی است.
- مولانا تعبیر قرآنی «بَرزَخُ لا یَبغیان» را برای توصیف این آمیختگی غیرقابل تجاوز در جوهرها به کار میبرد.
- عدم خلوص کامل در عالم به معنای ناامیدی نیست، بلکه دعوت به تلاش برای یافتنِ 'خالصتر' در همه چیز است.
- این بینش، رویکردی واقعبینانه به دین، علم، و حتی وجود انسانی ارائه میدهد که آمیختهای از کمال و نقصان است.
Sources: d1-s23 · 03:32:00 d1-s23 · 04:35:28 d1-s23 · 04:53:00
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: Bitter seas and sweet seas in this world / Between them is a barrier they do not transgress. Meaning: Drawing inspiration from the Quran, this verse refers to the existence of contradictory yet intertwined dualities in the world, whose essences, though co-present, do not mix and remain discernible.
Explanation
This verse, inspired by a Quranic expression, unveils a fundamental truth of existence: the world is a stage for the admixture of truth and falsehood, good and evil, sweetness and bitterness. Mawlana borrows this powerful phrase from Surah Ar-Rahman, which states: “He has released the two seas, meeting [side by side]; * Between them is a barrier [so] neither of them transgresses.” Although the Quran does not explicitly mention “bitter and sweet,” Mawlana’s distinction clarifies his message.
I strongly believe that Mawlana here is neither aiming for a geographical description of natural phenomena (like water currents of different densities) nor is he referencing Shi'i symbolic interpretations (which interpret the seas as Ali and Fatima, and the pearls and coral as Hasan and Husayn). He merely adopts this potent expression to illustrate an ontological condition: a world where good and bad, faith and hypocrisy, and true and counterfeit gold are intertwined. This is the essence of existence in this realm; absolute purity is a rare, perhaps even impossible, phenomenon. As Mawlana himself says elsewhere: “This sweet water and salty water are in veins / flowing through creatures until the Day of Resurrection.” This world is inherently a place of admixture, and we will never encounter absolute purity.
I consider this to be precisely what Imam Ali (A.S.) states in Nahj al-Balagha: “Had falsehood been pure of any mixture with truth, it would not have been hidden from the seekers, and had truth been pure of any mixture with falsehood, the tongues of those who oppose it would not have been silenced. But a handful of this and a handful of that are taken and mixed.” This is the crux of the difficulty in discernment. This does not mean one should despair; rather, it means one must always seek the “purer.” Everything in this world, even our sciences, philosophies, and even our physical health, is a blend of strength and weakness.
Mawlana goes on to say that in this world of mixtures, distinguishing the genuine from the counterfeit requires a ‘maḥak’ (touchstone). The touchstone is a stone that differentiates gold from other metals, preventing deception. The existence of these touchstones, both in the external world and within us, is essential for discerning truth from falsehood. Until the Day of Judgment, which is the ‘greatest display,’ these touchstones are our guides. God has not restrained Satan’s hand, and he is busy through his agents until the Day of Judgment to create corruption and impurity; thus, expecting absolute purity in this world is itself a kind of ‘drinking blood’ and seeking sustenance not pre-ordained. One must be realistic and, in this admixture, seek the purer essence.
Key takeaways
- The world is a blend of truth and falsehood, good and evil, sweetness and bitterness; absolute purity is unattainable in this realm.
- Discerning truth from falsehood, which are always intertwined, necessitates an internal and external 'maḥak' (touchstone).
- Mawlana employs the Quranic phrase 'barzakh lā yabghiyān' to describe this non-transgressive admixture of essences.
- The world's lack of absolute purity does not imply despair, but rather an invitation to strive for the 'purer' in all things.
- This insight offers a realistic approach to religion, science, and even human existence, recognizing their inherent blend of perfection and imperfection.
Sources: d1-s23 · 03:32:00 d1-s23 · 04:35:28 d1-s23 · 04:53:00
به زبانِ تو — AI
Dieser Vers verweist, inspiriert vom Koran, auf die Existenz widersprüchlicher und doch miteinander verwobener Gegensätze in der Welt, deren Wesen sich nicht vermischen und unterscheidbar bleiben, obwohl sie nebeneinander bestehen.
Dieser Vers enthüllt, inspiriert von einem koranischen Ausdruck, eine fundamentale Wahrheit der Existenz: Die Welt ist eine Bühne für die Vermischung von Wahrheit und Falschheit, Gut und Böse, Süße und Bitterkeit. Rumi entlehnt diesen kraftvollen Ausdruck aus der Sure Ar-Rahman, die besagt: „Er hat den beiden Meeren freien Lauf gelassen; sie treffen aufeinander. * Zwischen ihnen ist eine Schranke, die sie nicht überschreiten.“ Obwohl der Koran nicht explizit von „bitter und süß“ spricht, verdeutlicht Rumi mit dieser Unterscheidung seine Botschaft.
Die Absicht hier ist weder eine geografische Beschreibung natürlicher Phänomene noch eine Anspielung auf spezifische schiitische Symbolik. Vielmehr verwendet Rumi diesen Ausdruck, um einen ontologischen Zustand zu veranschaulichen: eine Welt, in der Gut und Böse, Glaube und Heuchelei, echtes und falsches Gold miteinander verflochten sind. Dies ist die Essenz der Existenz in diesem Reich; absolute Reinheit ist ein seltenes, vielleicht sogar unmögliches Phänomen. Diese Welt ist von Natur aus ein Ort der Vermischung, und wir werden niemals auf absolute Reinheit stoßen.
Dies spiegelt die Schwierigkeit der Unterscheidung wider. Es bedeutet nicht, dass man verzweifeln sollte, sondern dass man immer nach dem „Reineren“ suchen muss. Alles in dieser Welt – selbst unsere Wissenschaften, Philosophien und unsere körperliche Gesundheit – ist eine Mischung aus Stärke und Schwäche. Rumi fährt fort, dass in dieser Welt der Gemische die Unterscheidung des Echten vom Falschen einen Maḥak (Prüfstein) erfordert. Die Existenz solcher Prüfsteine, sowohl in der äußeren Welt als auch in unserem Inneren, ist wesentlich, um Wahrheit von Falschheit zu unterscheiden. Anstatt in dieser Welt absolute Reinheit zu erwarten, muss man realistisch sein und in dieser Vermischung nach dem reineren Wesen suchen.
- بَرزَخُ لا یَبغیان
- Ein arabischer Ausdruck aus dem Koran (Sure 55, Vers 20), der „eine Schranke, die sie nicht überschreiten“ bedeutet. Er beschreibt eine unüberwindbare Barriere zwischen zwei Dingen, hier zwischen den metaphorischen süßen und bitteren Meeren.
- بحر
- Arabisch für „Meer“ oder „Ozean“. Rumi verwendet es hier metaphorisch, um grundlegende, gegensätzliche Prinzipien oder Realitäten in der Welt darzustellen (wie Glaube und Unglaube, Gut und Böse).
This verse, inspired by the Quran, describes the existence of contradictory yet intertwined realities in the world, such as good and evil, whose essential natures remain distinct and do not mix despite their proximity.
This couplet uses a powerful Quranic image to illustrate a fundamental truth about existence: the world is an admixture of truth and falsehood, good and evil, sweetness and bitterness. Rumi borrows from Surah Ar-Rahman (55:19-20), which speaks of two seas meeting side-by-side with a barrier between them that they do not transgress. While the Quran doesn't specify 'bitter and sweet', Rumi adds this distinction to clarify his point.
The purpose here is not a literal description of geography, nor is it a symbolic Shi'i allegory. Rumi is depicting an ontological condition: a world where faith and hypocrisy, genuine gold and counterfeit, are inherently intertwined. Absolute purity is a rare, perhaps impossible, phenomenon in this realm. As Rumi states elsewhere, this mixture of sweet and salty water flows through creation itself. The world is, by its nature, a place of admixture.
This echoes the sentiment of Imam Ali, who explained that if truth and falsehood were completely separate, discernment would be easy. Instead, a handful of each is taken and blended, creating the challenge of telling them apart. This reality does not call for despair, but for the use of a maḥak (touchstone) — a standard for testing and distinguishing the genuine from the false. In a world where God has not restrained Satan, expecting absolute purity is unrealistic. The task is to be a realist and, within this universal mixture, to constantly seek out that which is purer.
- بَرزَخُ لا یَبغیان
- An Arabic phrase from the Quran (55:20), meaning 'a barrier they do not transgress'. 'Barzakh' refers to an isthmus, barrier, or intermediate state that keeps two things separate.
- بحر
- Literally 'sea' or 'ocean'. Here it is used metaphorically to represent vast, distinct realities or principles, such as good and evil, or faith and hypocrisy.
এই জগতে তিক্ত ও মিষ্টি দুই সমুদ্র পাশাপাশি বিদ্যমান, কিন্তু তাদের মধ্যে এমন এক অন্তরাল (বারযাখ) রয়েছে যা তাদের একে অপরের সীমা লঙ্ঘন করে মিশে যেতে দেয় না।
এই বচনটি পবিত্র কুরআনের একটি আয়াত থেকে অনুপ্রাণিত হয়ে জগতের এক মৌলিক সত্যকে তুলে ধরে: এই পৃথিবী হলো সত্য ও মিথ্যা, ভালো ও মন্দ, মিষ্টতা ও তিক্ততার এক মিশ্রণ। মাওলানা রুমী এখানে সূরা আর-রাহমানের সেই আয়াতটি ব্যবহার করেছেন যেখানে বলা হয়েছে, "তিনি দুই দরিয়াকে প্রবাহিত করেছেন, যারা পরস্পর মিলিত হয়, কিন্তু তাদের মধ্যে রয়েছে এক অন্তরাল যা তারা অতিক্রম করে না।" রুমী এখানে 'তিক্ত' ও 'মিষ্টি' শব্দ দুটি যোগ করে তাঁর বক্তব্যকে আরও স্পষ্ট করেছেন।
এই রূপকের মাধ্যমে মাওলানা কোনো ভৌগোলিক বাস্তবতা বা বিশেষ কোনো প্রতীকী ব্যাখ্যা তুলে ধরছেন না। বরং, তিনি অস্তিত্বের এক গভীর অবস্থাকে চিত্রিত করছেন: এমন এক জগৎ যেখানে ভালো-মন্দ, ঈমান-মুনাফেকি, খাঁটি সোনা ও নকল সোনা ওতপ্রোতভাবে জড়িত। এই জগতের এটাই স্বভাব; এখানে বিশুদ্ধ বা নির্ভেজাল বলে কিছু পাওয়া প্রায় অসম্ভব। যেমন মাওলানা অন্য এক জায়গায় বলেছেন, "এই মিষ্টি ও নোনা জল শিরা-উপশিরায় কিয়ামত পর্যন্ত প্রবাহিত হবে।" এই পৃথিবী স্বভাবতই মিশ্রণের জায়গা, এবং আমরা কখনোই পরম বিশুদ্ধতার মুখোমুখি হব না।
এই মিশ্রণের জগতে আসলকে নকল থেকে আলাদা করতে প্রয়োজন হয় এক 'মহক' (محک) বা কষ্টিপাথরের। কষ্টিপাথর যেমন সোনাকে অন্য ধাতু থেকে পৃথক করে, তেমনই এই জগতের সত্য-মিথ্যাকে পরখ করার জন্য আমাদের ভেতরে ও বাইরে এমন কষ্টিপাথরের প্রয়োজন। এর অর্থ হতাশ হওয়া নয়, বরং এটাই বাস্তবতা মেনে নিয়ে এই মিশ্রণের মধ্যে থেকে আরও বিশুদ্ধকে খুঁজে বের করার সাধনা চালিয়ে যাওয়া। এই জগৎ যেহেতু ভালো-মন্দের মিশ্রণ, তাই পরম বিশুদ্ধতার আশা করা বৃথা। আমাদের কাজ হলো এই মিশ্রিত অবস্থাতেই খাঁটি জিনিসটিকে চিনে নেওয়ার চেষ্টা করা।
- بَرزَخُ لا یَبغیان
- একটি আরবী বাক্যাংশ (কুরআন ৫৫:২০ থেকে) যার অর্থ 'এমন এক অন্তরাল যা তারা (দুই সমুদ্র) অতিক্রম করে না'। এখানে রূপক অর্থে দুটি বিপরীত সত্তার মধ্যে অলঙ্ঘনীয় বিভেদ বোঝানো হয়েছে।
- بحرِ تلخ
- তিক্ত বা নোনা জলের সমুদ্র; রূপক অর্থে মন্দ, মিথ্যা বা অপবিত্রতার জগৎ।
- بحرِ شیرین
- মিষ্টি বা সুপেয় জলের সমুদ্র; রূপক অর্থে ভালো, সত্য বা পবিত্রতার জগৎ।
此诗节借用《古兰经》的意象,指出世间存在着对立而又交织的二元性;尽管它们并存,其本质却不会混淆,始终可以分辨。
此诗节受《古兰经》启示,揭示了一个存在的根本真理:世界是真与假、善与恶、甘与苦交织的舞台。鲁米借用了《古兰经》至仁主章中的一句经文:“祂沟通了两海,彼此相遇,*二者之间,设一屏障,互不侵犯。”(مَرَجَ البَحرَینِ یَلتَقِیانِ * بَینَهُما بَرزَخٌ لّا یَبغِیانِ)。虽然经文本身未明确提及“苦”与“甘”,但鲁米通过这一区分,使其主旨更为清晰。
鲁米在此并非意在描述地理上的自然现象(如不同密度的水流),也非引用什叶派的象征性诠释(将两海解释为阿里与法蒂玛)。他仅仅是借用这一有力的表达,来描绘一种本体论的境况:一个善与恶、信仰与伪信、真金与伪币相互交织的世界。这便是此世存在的本质;绝对的纯粹是罕见的,甚至或许是不可能的。正如鲁米在别处所言:“这甘泉与咸水,如血脉般,/在众生中流淌,直至复活之日。”这个世界本质上是一个混合体,我们永远不会遇到绝对的纯粹。
这恰如伊玛目阿里在《辞章之道》中所言:“倘若虚假能从与真实的混杂中全然分离,那么求索者便不会被蒙蔽;倘若真实能从与虚假的混杂中全然分离,那么反对者的口舌便会止息。然而,现实是取一把这个,取一把那个,将它们混合起来。”这正是分辨之难的核心。但这并非意味着应当绝望,而是说人必须永远寻求那“更纯粹者”。世间万物,无论是科学、哲学,乃至我们的身体健康,都是强与弱的混合体。
鲁米接着指出,在这个充满混合物的世界里,要辨别真伪,需要一块“试金石”(maḥak)。试金石能将黄金与其他金属区分开来,防止欺骗。无论是在外部世界还是我们内心,这些试金石的存在,对于辨别真理与谬误都至关重要。在审判日到来之前,这些试金石便是我们的向导。真主并未束缚撒旦之手,他将一直通过其代理人制造腐败与不纯,直至末日。因此,期望在此世获得绝对的纯粹,本身就是一种徒劳的奢求。人必须面对现实,并在这混杂之中,寻觅那更纯粹的本质。
- بَرزَخُ لا یَبغیان
- (阿拉伯语)“一个它们互不侵犯的屏障”。此语直接引自《古兰经》(55:20),描述了两个水体(如咸水和淡水)相遇却不混合的现象。在苏菲思想中,它常被用作一个形而上学的比喻,指代不同存在层面或精神境界之间不可逾越的界限。
- بَرزَخ
- (阿拉伯语)屏障、间隔、地峡。在伊斯兰神学中,它特指人死后到复活日之间灵魂所处的中间状态或世界。
Bait ini, yang terilhami dari Al-Quran, menunjuk pada keberadaan dualitas yang bertentangan namun saling berkelindan di alam semesta, yang esensinya tidak bercampur dan tetap dapat dibedakan meski hadir berdampingan.
Bait ini, dengan mengambil inspirasi dari sebuah ungkapan dalam Al-Quran, menyingkap sebuah hakikat mendasar tentang keberadaan: dunia adalah panggung percampuran antara yang hak dan yang batil, kebaikan dan keburukan, yang manis dan yang pahit. Rumi meminjam ayat dari Surah Ar-Rahman: "marajal-baḥraini yaltaqiyān, bainahumā barzakhul lā yabgiyān"—Dia membiarkan dua lautan bertemu, di antara keduanya ada batas yang tidak dilampaui oleh masing-masing. Meskipun Al-Quran tidak secara eksplisit menyebutkan "pahit dan manis", Rumi menggunakan pembedaan ini untuk memperjelas pesannya.
Menurut Dr. Soroush, Rumi di sini tidak sedang mendeskripsikan fenomena geografi (seperti arus air dengan tingkat kepadatan berbeda), tidak pula merujuk pada tafsir simbolis Syiah tertentu. Ia semata-mata meminjam ungkapan yang kuat ini untuk menggambarkan sebuah kondisi ontologis: sebuah dunia di mana kebaikan dan keburukan, iman dan kemunafikan, emas asli dan emas palsu saling berkelindan. Inilah esensi keberadaan di alam ini; kemurnian mutlak adalah fenomena langka, bahkan mungkin mustahil. Seperti kata Rumi di tempat lain: "Air manis dan air asin ini mengalir dalam pembuluh-pembuluh darah / dalam diri makhluk hingga tiupan sangkakala." Dunia ini pada hakikatnya adalah tempat percampuran, dan kita tidak akan pernah menjumpai kemurnian yang absolut.
Kondisi ini adalah inti dari sulitnya melakukan pembedaan, sebagaimana diungkapkan oleh Imam Ali dalam Nahj al-Balaghah. Namun, ini bukan berarti kita harus berputus asa, melainkan sebuah panggilan untuk senantiasa mencari "yang lebih murni". Segala sesuatu di dunia ini—bahkan ilmu pengetahuan, filsafat, hingga kesehatan jasmani kita—adalah campuran antara kekuatan dan kelemahan.
Dalam dunia yang penuh campuran ini, lanjut Rumi, untuk membedakan yang asli dari yang palsu dibutuhkan sebuah maḥak (batu uji). Batu uji adalah alat untuk membedakan emas dari logam lain, mencegah penipuan. Keberadaan batu uji ini, baik di dunia luar maupun di dalam diri kita, sangat penting untuk mengenali kebenaran dari kebatilan. Mengharapkan kemurnian total di dunia ini, di mana Tuhan tidak menahan tangan Setan untuk menciptakan kerusakan, adalah sebuah kesia-siaan. Kita harus bersikap realistis dan, di tengah percampuran ini, terus mencari esensi yang lebih murni.
- بَرزَخُ لا یَبغیان
- Sebuah frasa dari Al-Quran (Surah Ar-Rahman, 55:20) yang berarti "di antara keduanya ada batas (barzakh) yang tidak mereka lampaui." Ini merujuk pada sebuah pemisah yang tak dapat ditembus yang menjaga esensi dua hal yang berbeda agar tidak bercampur.
- بحرِ تلخ
- Lautan pahit; secara harfiah berarti 'laut yang asin atau pahit'. Dalam konteks ini, melambangkan kebatilan, keburukan, atau kemunafikan.
- بحرِ شیرین
- Lautan manis; secara harfiah berarti 'laut air tawar'. Dalam konteks ini, melambangkan kebenaran, kebaikan, atau keimanan.
این بیت با الهام از قرآن کریم، به وجود دوگانههای متضاد اما در هم تنیده در عالم اشاره میکند که هرچند در کنار هم هستند، جوهرشان آمیخته نمیشود و قابل تشخیص است.
این بیت، با الهام از تعبیری قرآنی، پرده از حقیقتی بنیادین در هستی برمیدارد: جهان، صحنهٔ آمیختگی حق و باطل، خیر و شر، و شیرینی و تلخی است. مولانا آیهٔ شریفهٔ «مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ * بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ» (سورهٔ الرحمن، آیات ۱۹-۲۰) را به عاریت میگیرد تا وضعیتی هستیشناسانه را تصویر کند: جهانی که در آن خوب و بد، ایمان و نفاق، و طلای سره و ناسره در هم تنیدهاند. این، جوهرِ هستی در این عالم است؛ خلوص مطلق، پدیدهایست نایاب، حتی شاید ناممکن. همانطور که مولانا در جای دیگری میگوید: «رگرگ است این آب شیرین و آب شور / در خلایق میرود تا نفخ صور». این دنیا ذاتاً محل آمیختگیست و ما هیچگاه با خلوص محض روبهرو نخواهیم شد.
این همان چیزی است که امیرالمؤمنین علی (ع) در نهجالبلاغه میفرمایند: «اگر باطل از آمیزش با حق خالص میشد، بر حقجویان پوشیده نمیماند و اگر حق از آمیزش با باطل خالص میشد، زبان کینهتوزان از آن قطع میگردید، اما دستهای از این و دستهای از آن گرفته میشود و در هم میآمیزند». این جوهرهٔ دشواری تشخیص است. این بدان معنا نیست که باید ناامید شد؛ بلکه به این معنی است که باید همواره در پی «خالصتر» بود. هرچیز در این عالم، حتی علوم، فلسفه، و سلامت جسمانی ما، آمیزهای از قوت و ضعف است.
مولانا ادامه میدهد که در این جهانِ آمیختگیها، شناخت گوهر از بدل، نیازمند «محک» است. محک، سنگیست که طلا را از فلزات دیگر تمیز میدهد. وجود این محکها، چه در عالم خارج و چه در درون ما، برای شناخت و تمییز حقیقت از باطل ضروری است. تا قیامت که روز «عرض اکبر» است، این محکها راهنمای ما هستند. خدا دست شیطان را نبسته و او تا روز قیامت مشغول است تا آلودگی و فساد ایجاد کند؛ پس انتظار خلوص تام در این جهان، واقعبینانه نیست. باید در همین آمیختگی، به دنبال گوهر نابتر گشت.
- بَرزَخُ لا یَبغیان
- ترکیبی برگرفته از آیهٔ قرآن (الرحمن، ۲۰) به معنای «میانشان حائل و مرزی است که به یکدیگر تجاوز نمیکنند».
- بحر
- دریا
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.