قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۸ - بیان حسد وزیر› بیت ۴۵۰
M1:450 — ناصح دین گشته آن کافر وزیر / کرده او از مکر در گوزینه سیر
M1:450
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
آن وزیر که باطنش کافر و دشمن دین بود، در ظاهر خود را ناصح و دلسوز دین نشان میداد و با مکر و فریب، کاری ناممکن و عجیب (فریب دادن خلق) را پیش میبرد.
این بیت، اوج ریاکاری و فریب وزیر حسود را به تصویر میکشد. او که در باطن به دنبال نابودی مسیحیان است (کافر به معنای منکر حقیقت)، در ظاهر چهرهٔ یک راهنمای روحانی و واعظ دلسوز (ناصح دین) به خود گرفته است. این تناقض میان ظاهر و باطن، هستهٔ اصلی مکر اوست.
مصراع دوم، «کرده او از مکر در گوزینه سیر»، از یک ضربالمثل فارسی برای بیان کاری بسیار دشوار و عجیب استفاده میکند. «در گوزینه (یا جوزینه) سیر کردن» یعنی در پوست گردو گشتن، که کنایه از انجام امری ناممکن است. مولانا میگوید این وزیر چنان در حیلهگری ماهر است که توانسته این امر محال را به انجام برساند: یعنی با ظاهری مقدس، باطنی پلید را پنهان کند و اعتماد مؤمنان را جلب نماید. تمام این قدرت شگرف، نه از کرامت و معنویت، که از نیروی ویرانگر مکر و حسد او سرچشمه میگیرد.
- ناصح
- نصیحتکننده، پند دهنده، خیرخواه
- کافر
- در اینجا به معنای کسی که حقیقت را میپوشاند و باطنأ منکر راه حق است.
- مکر
- حیله، فریب، نقشهٔ پنهانی
- گوزینه
- پوست گردو. «در گوزینه سیر کردن» کنایه از انجام کاری بسیار سخت و نشدنی است.
The vizier, an unbeliever at heart, has put on the disguise of a religious guide, but his spiritual 'progress' is just a deceptive game played within the confines of his own trickery.
This couplet captures the essence of the vizier's hypocrisy. He presents himself as a nāṣiḥ-i dīn, a sincere spiritual advisor, to the Christians he secretly intends to destroy. Rumi contrasts this pious exterior with his inner reality: he is a kāfir, an infidel not in a sectarian sense, but in the sense of one who actively conceals Truth.
The second line uses a brilliant and unusual metaphor: his journey (sayr) is not on the path to God, but dar gōzīna, 'inside a walnut pastry'. A gōzīna is a sweet, tempting confection. The image suggests that the vizier's entire elaborate scheme—his feigned piety, his self-mutilation, his leadership—is a self-contained world of deceit. He isn't actually traveling anywhere spiritually; he is merely moving around within the sticky, sweet, and ultimately petty confines of his own makr (cunning). His 'path' is an illusion, a confection he has baked for others to consume to their doom.
- ناصح دین
- Nāṣiḥ-i dīn: Literally, 'advisor of religion'. A spiritual counselor, a sincere guide on the religious path. Its use here is deeply ironic.
- کافر
- Kāfir: An unbeliever, an infidel. In Sufi contexts, it often means one who 'covers' or conceals the truth of God's unity, rather than simply a non-Muslim.
- مکر
- Makr: Cunning, deceit, trickery, plotting. A key term in the story, describing the vizier's entire strategy.
- گوزینه
- Gōzīna: A type of sweet pastry or confection made with walnuts. Rumi uses it metaphorically for the vizier's self-contained, deceptively appealing scheme.
- سیر
- Sayr: A journey, travel. In a Sufi context, it specifically refers to the spiritual journey or progress along the path toward God.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.