قرائت› دفتر ۱› بخش ۲۲ - تخلیط وزیر در احکام انجیل› بیت ۴۷۰
M1:470 — حُکمهای هر یکی نوعی دگر / این خلافِ آن ز پایان تا به سَر
M1:470
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
وزیر در هر یک از طومارهایی که برای امیران مسیحی نوشت، احکام و دستوراتی کاملاً متضاد و مخالف با دیگر طومارها قرار داد تا میانشان اختلاف ایجاد کند.
این بیت بخشی از داستان وزیر مکار پادشاه جهود است که برای نابودی دین مسیحیت، خود را به عنوان یک مسیحی عارف و زاهد جا میزند و پس از جلب اعتماد کامل مسیحیان، دوازده طومار به نام دوازده امیر مینویسد. او در هر یک از این طومارها، که ادعا میکرد انجیل حقیقی است، راه و روشی کاملاً متفاوت و متناقض با دیگری را به عنوان مسیر اصلی سلوک و رستگاری معرفی میکند.
مولانا با عبارت «این خلاف آن ز پایان تا به سر» بر تضاد کامل و بنیادین این احکام جعلی تأکید میکند. این تضاد صرفاً در جزئیات نبود، بلکه در اصول و مبانی بود. چنانکه در ابیات بعدی میبینیم، در یکی «ریاضت و گرسنگی» راه نجات است، در دیگری «بخشش و کرم». در طوماری «توکل و تسلیم محض» شرط ایمان است و در دیگری «خدمت و عمل».
این حیلهٔ وزیر، نمادی از تفرقه و اختلافاتی است که از برداشتهای ظاهری، شخصی و متضاد از یک حقیقت واحد سرچشمه میگیرد. وقتی حقیقت اصلی (که در داستان، وزیر آن را پنهان کرده) غایب باشد، پیروان به شاخههای متضادی کشیده میشوند که هر یک خود را حق مطلق میداند و دیگری را باطل. این بیت، مقدمهای است برای نشان دادن اینکه چگونه اختلاف در فروع، وقتی از یک اصل واحد جدا شود، میتواند به نابودی یک جماعت بینجامد.
- حُکم
- فرمان، دستور، قاعدهٔ دینی
- خلاف
- مخالف، ضد، متناقض
- ز پایان تا به سر
- کلاً، تماماً، از اول تا آخر
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.