قرائت› دفتر ۱› بخش ۲۴ - بیان خسارت وزیر درین مکر› بیت ۵۵۱
M1:551 — عین آن تخییل را حکمت کند / عین آن زهراب را شربت کند
M1:551
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
خداوند قادر است که با یک اشاره، بدترین چیزها را به بهترینها تبدیل کند؛ او میتواند توهم و خیالپردازیهای پوچ را به حکمت حقیقی، و زهر مهلک را به نوشدارو مبدل سازد.
این بیت در ادامهٔ سخن مولانا دربارهٔ قدرت بینهایت خداوند در برابر نقشهها و تدبیرهای انسانی بیان میشود. مولانا به وزیری اشاره میکند که با مکر و حیله میخواست مسیحیان را گمراه کند و به خیال خود جهان را فتح نماید. مولانا میگوید که تمام این نقشهها و قدرتنماییها در برابر ارادهٔ الهی مانند تودهای برف در مقابل آفتاب است که با یک نگاه آب میشود.
این بیت، اوج این قدرت دگرگونساز الهی را به تصویر میکشد. خداوند نه تنها نقشههای باطل را خنثی میکند، بلکه میتواند عین همان توهم و خیالبافی (تخییل) را به حکمت واقعی تبدیل کند. یعنی از دل یک نقشهٔ شیطانی، حقیقتی سازنده بیرون بکشد. به همین ترتیب، او قادر است عین همان زهر کشنده (زهراب) را به شربتی حیاتبخش بدل کند. این تبدیل، صرفاً جایگزینی نیست، بلکه دگرگونی ماهیت است.
پیام عرفانی بیت این است که قدرت الهی فراتر از دوگانگیهای خیر و شر در ذهن ما عمل میکند. او «سببسوز» است، یعنی به اسباب و علل ظاهری محدود نیست و میتواند از دل شر، خیر بیافریند و از کین، مهر برویاند، همانطور که در بیت بعدی میگوید. این نگاه، انسان را از غرور به تدبیر خود و از ناامیدی در برابر سختیها رها میکند و به او یادآوری میکند که قدرت نهایی در دست کیست.
- عین
- خودِ آن چیز، ذات و اصلِ چیزی
- تخییل
- خیالپردازی، توهم، اندیشهٔ باطل و بیاساس
- زهراب
- زهر، سم کشنده
- شربت
- نوشیدنی گوارا، نوشدارو
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.