قرائت› دفتر ۱› بخش ۲۹ - اعتراض مریدان در خلوت وزیر› بیت ۶۴۱
M1:641 — در هر آن کاری که میلَستَت بدان / قدرت خود را همی بینی عیان
M1:641
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
انسان هرگاه به انجام کاری علاقه دارد، قدرت و اختیار خود را به وضوح میبیند و به آن اذعان میکند، اما در کارهایی که دوست ندارد، تقدیر و جبر را بهانه میکند.
این بیت بخشی از استدلال مولانا در بحث پیچیدهی جبر و اختیار است. او به ریاکاری و خودفریبی انسان اشاره میکند که چگونه درک خود از ارادهی آزاد را بر اساس امیال و منافعش تغییر میدهد.
مولانا میگوید وقتی کاری مطابق میل و هوس ماست، با افتخار آن را به اراده و توانایی خودمان نسبت میدهیم. در چنین مواقعی، کاملاً احساس میکنیم که مختاریم و انتخاب با ماست. برای مثال، وقتی به دنبال لذت یا منفعتی هستیم، هرگز نمیگوییم «مجبور بودم»؛ بلکه با اطمینان میگوییم «خواستم و انجام دادم». در این حالت، قدرت و اختیار خود را «عیان» یا آشکار میبینیم و به آن میبالیم.
این بیت، مقدمهای برای بیت بعدی است که در آن، مولانا روی دیگر این سکه را نشان میدهد: همین انسان، وقتی با کاری مخالف میلش یا با نتیجهای ناخوشایند روبرو میشود، فوراً اختیار خود را انکار کرده و همه چیز را به گردن «جبر» و «تقدیر الهی» میاندازد. بنابراین، به باور مولانا، بسیاری از ادعاهای جبری بودن، نه یک باور عمیق فلسفی، بلکه بهانهای برای فرار از مسئولیت است.
- میلَستَت
- میل تو است، تمایل داری
- همی بینی
- میبینی (فعل استمراری در فارسی قدیم)
- عیان
- آشکار، واضح، روشن
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.