M1:645 — زانک هر مرغی به‌ سوی جنسِ خویش / می‌پرد او در پس و جانْ پیش پیش

این بیت در میانهٔ بحث «جبر و اختیار» قرار دارد. مولانا توضیح می‌دهد که چرا انبیا به سوی آخرت و کافران به سوی دنیا گرایش دارند. او این گرایش ذاتی را به پرواز غریزی پرندگان به سوی هم‌نوعان خود تشبیه می‌کند. این یک حرکت طبیعی و قدرتمند است، نه یک انتخاب حسابگرانه و سطحی.

تصویر «جانْ پیش پیش» بسیار کلیدی است. این نشان می‌دهد که کشش به سوی اصل و «جنس» خود، از اعماق وجود، یعنی از روح، برمی‌خیزد. جسم صرفاً به دنبال این اشتیاق روحانی کشیده می‌شود. بنابراین، انتخاب‌های ما در زندگی، چه دنیوی و چه معنوی، ریشه در این دارد که سرشت و حقیقت درونی ما با کدام عالم سنخیت دارد. همانطور که در بیت‌های بعدی توضیح داده می‌شود، انبیا که از جنس «علیین» (مراتب والا) هستند، روحشان به سوی آن عالم پر می‌کشد و کافران که از جنس «سجین» (مراتب پست) هستند، به زندان دنیا دل می‌بندند.