M1:825 — آخر هر گریه آخِر خنده‌ایست / مردِ آخر بین، مبارک بنده‌ایست

Rumi ovaj stih smješta u priču o čovjeku koji se rugao Poslaniku Muhammedu, zbog čega su mu se usta iskrivila. Nakon što se pokajao u suzama, bio je izliječen. Rumi koristi ovaj događaj da objasni jednu temeljnu duhovnu istinu: kada nas Bog želi pomilovati, On u naša srca usadi osjećaj kajanja i žalosti (zārī).

Plač o kojem se ovdje govori nije obična tuga, već plač pokajanja i čežnje za Bogom. Takve suze, poput kiše, pročišćavaju dušu i pripremaju tlo za rast Božije milosti. Stoga, kaže Rumi, "na kraju svakog plača smijeh je na koncu". Trenutna bol pokajanja je samo uvod u vječnu radost oprosta i blizine s Bogom.

Druga polovina stiha hvali "čovjeka koji vidi kraj" (mard-e ākhir-bīn). To je osoba koja posjeduje duhovnu pronicljivost i ne sudi o stvarima na osnovu njihovog vanjskog izgleda ili trenutnog stanja. Dok drugi vide samo suze i patnju, on vidi konačni ishod — smijeh, milost i duhovni procvat. Takav rob je "blagoslovljen" jer razumije Božiji plan i zna da je privremena gorčina lijek koji vodi ka vječnoj slasti.

این بیت یک اصل مهم عرفانی را بیان می‌کند: غم و اندوهی که در مسیر معنوی تجربه می‌شود، مقدمه‌ی شادی و رحمت الهی است. مولانا در ابیات قبل توضیح می‌دهد که وقتی خداوند اراده کند به بنده‌ای لطف کند، او را به «زاری» و گریستن در درگاهش متمایل می‌سازد. این گریه، نشانه‌ی نیاز و شکستگی دل است که کلید دریافت رحمت الهی است.

بیت حاضر این ایده را به یک قانون کلی تبدیل می‌کند: «پایان هر گریه، خنده‌ای است». این گریه صرفاً یک غم دنیوی نیست، بلکه اشک توبه، نیاز و اشتیاق به درگاه خداوند است. چنین اشکی، بذر شادی‌های پایدار معنوی را در دل می‌کارد.

در مصرع دوم، مولانا «مرد آخر بین» را می‌ستاید. این فرد کسی است که اسیر لحظه‌ی حال و سختی‌های آن نمی‌شود. او با بصیرت خود می‌داند که این دوران اندوه، گذراست و نتیجه‌ی آن، وصال و خرسندی خواهد بود. او به وعده‌ی الهی ایمان دارد و به همین دلیل، سختی‌ها را با امید تحمل می‌کند. چنین بنده‌ای «مبارک» یا خوش‌عاقبت است، زیرا نگاهش به مقصد است، نه به دشواری‌های راه.