قرائت› دفتر ۲› بخش ۲۶ - فرمودن والی آن مرد را کی این خاربن را کی نشاندهای بر سر راه بر کن› بیت ۱۲۷۴
M2:1274 — این سخا شاخیست از سرو بهشت / وای او کز کف چنین شاخی بهشت
M2:1274
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
La generosidad espiritual es una conexión directa con el Paraíso, y es una terrible pérdida dejar pasar la oportunidad de practicarla.
En este verso, Rumi eleva el concepto de generosidad (sakhā) más allá de la mera caridad material. El contexto precedente (M2:1273) lo define como la renuncia a los deseos y placeres egoístas. Esta generosidad espiritual no es una simple buena acción, sino una «rama del ciprés del Paraíso», una conexión tangible y viviente con la realidad divina.
La imagen es poderosa: así como una rama está unida a su árbol, esta forma de generosidad une al alma con su origen celestial. No es algo que se gana para el futuro, sino una parte del Paraíso a la que uno puede aferrarse ahora. El ciprés (sarv) es un símbolo tradicional persa de la eternidad y la gracia divina, lo que refuerza la idea de que esta rama ofrece una conexión con lo imperecedero.
La segunda mitad del verso es una advertencia solemne. Dejar que esta rama se escape de la mano («کز کف... بهشت») no es un pequeño error, sino una pérdida catastrófica, digna de lamento («¡Ay de aquel...!»). En el flujo de la exhortación de Rumi, el tiempo se acaba. La oportunidad de aferrarse a esta rama —de practicar la abnegación y la generosidad espiritual— es fugaz. Perderla es perder el camino de regreso al propio origen divino.
- سخا
- Sakhā. Generosidad, liberalidad. En el contexto sufí, no se refiere solo a la caridad material, sino a una cualidad espiritual más profunda: la generosidad del alma, que implica el sacrificio de los propios deseos y del ego.
- سرو بهشت
- Sarv-e behesht. El ciprés del Paraíso. Símbolo de la eternidad, la gracia y la conexión directa con la fuente divina.
- کز کف ... بهشت
- Kaz kaf... behesht. Una frase idiomática que significa 'dejar que se escape de la mano' o 'perder el control de'. La palabra 'behesht' aquí no significa 'paraíso' (como en la primera línea), sino que es el pasado del verbo 'heshtan' (dejar, abandonar).
سخاوت و بخشندگی (که همان ترک شهوتهاست) شاخهای از درختان بهشتی است که به این دنیا رسیده و وای به حال کسی که این فرصت اتصال به بهشت را از دست بدهد.
مولانا در ابیات پیشین، «سخاوت» را نه فقط بخشش مال، که مهمتر از آن، ترک شهوتها و لذتهای نفسانی معرفی میکند. در این بیت، او برای این مفهوم معنوی، صورتی ملموس میآفریند: سخاوت، شاخهای از سرو بهشت است. این تصویر چند لایه دارد:
-
اتصال به اصل: شاخه، جزئی از درخت است و به ریشۀ آن متصل است. سخاوت، عملی زمینی نیست، بلکه ریشه در عالم بالا، در بهشت، دارد. کسی که اهل سخاوت است، در همین دنیا به بهشت متصل شده است.
-
حیات و جاودانگی: «سرو» در ادبیات فارسی نماد جاودانگی و سرسبزی ابدی است. پس سخاوت، شاخهای از درختی همیشه زنده است و به انسان نیز حیاتی معنوی و ابدی میبخشد.
-
دستگیر و نجاتبخش: در ابیات بعدی، این شاخه به «عروة الوثقی» (رشتهٔ محکم) و «رسن» (طناب) تشبیه میشود که انسان را از چاه دنیا به سوی آسمان حقیقت بالا میکشد. پس از دست دادن این شاخه، صرفاً از دست دادن یک فضیلت اخلاقی نیست، بلکه از دست دادن تنها راه نجات است. به همین دلیل مولانا با لحنی هشدارآمیز میگوید: «وای او کز کف چنین شاخی بهشت».
این بیت، هستۀ اصلی این بخش از مثنوی است که انسان را به استفاده از فرصت کوتاه عمر برای چنگ زدن به این شاخهٔ نجاتبخش فرا میخواند.
- سخا
- بخشندگی، سخاوت، جوانمردی. در اینجا به معنی ترک خواستههای نفسانی است.
- بهشت
- فعل گذشته از مصدر «هِشتن» به معنی رها کرد، از دست داد، گذاشت.
- کز
- مخفف «که از».
- کف
- کف دست.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.