M2:1288 — پس ادب کن اسپ را از خوی بد / ورنه پیش شاه باشد اسپ رد

Este verso es el punto central de una metáfora que Rumi desarrolla en los versos circundantes. El «corcel» (asp) representa la percepción sensorial humana (el cuerpo y sus cinco sentidos), mientras que el «Rey» (Shāh) es a la vez el jinete (la luz divina o el intelecto espiritual) y la autoridad final (Dios).

Rumi argumenta que los sentidos por sí solos son como un caballo sin jinete: útiles en potencia, pero sin dirección y propensos a seguir sus instintos básicos, como buscar pasto (M2:1290). El «mal natural» (khūy-e bad) del corcel son las tendencias del alma carnal (nafs): el deseo, la distracción y el apego al mundo material, que es el dominio de los sentidos.

La instrucción de «educar al corcel» es una llamada a la disciplina espiritual. Los sentidos no deben ser destruidos, sino entrenados y purificados para que puedan servir a un propósito superior. Cuando la luz de la razón divina (el jinete) guía a la percepción sensorial (el caballo), esta se convierte en un vehículo para el viaje espiritual. Si no se somete a esta disciplina, el alma, limitada a sus percepciones mundanas, será «rechazada» (radd) en la corte divina, incapaz de percibir las realidades superiores.

مولانا در این بخش از مثنوی، رابطه‌ی میان «حس» و «نور حق» (یا عقل الهی) را با تمثیل اسب و سوارکار شرح می‌دهد. حواس ظاهری ما (چشم، گوش، و غیره) و به طور کلی نفس اماره، مانند یک اسب است: پر از نیرو و توان، اما نیازمند هدایت. نور حق و خرد الهی، سوارکاری است که این اسب را مهار کرده و در راه درست هدایت می‌کند.

این بیت نتیجه‌گیری مستقیمی از بیت قبل است: «چشم حس اسپست و نور حق سوار». مولانا هشدار می‌دهد که این اسبِ نفس باید تربیت شود و از خوی سرکش و عادات ناپسند پاک گردد. اگر این تربیت صورت نگیرد، اسب (یعنی وجود انسانی که تنها با حواس خود زندگی می‌کند) در پیشگاه «شاه» - که کنایه از خداوند یا حقیقت مطلق است - ارزشی نخواهد داشت و «رد» یا مردود خواهد شد. همانطور که یک اسب نافرمان و بدخو به کار پادشاهی نمی‌آید، انسانی هم که اسب نفسش را رام نکرده باشد، شایستگی حضور در درگاه الهی و درک حقایق معنوی را نخواهد داشت. این بیت بر ضرورت تزکیه نفس و تسلط عقل الهی بر قوای حسی و شهوانی تأکید می‌کند.