M2:1290 — چشم اسپان جز گیاه و جز چرا / هر کجا خوانی بگوید نی چرا

Este verso es el núcleo de una metáfora que Rumi desarrolla a lo largo de esta sección: el alma humana es como un jinete (suwār) y el cuerpo, con sus sentidos físicos (ḥiss), es como un caballo (asp). El caballo, por su propia naturaleza, solo ve y desea lo que satisface sus necesidades inmediatas y terrenales: la hierba y el pasto.

El punto de Rumi es que si se deja al cuerpo seguir sus propios instintos, siempre se dirigirá hacia lo más bajo, hacia la gratificación sensorial. El jinete —la razón iluminada por la luz divina (nūr-i ḥaqq)— debe tomar las riendas. Cuando el jinete guía al caballo, este puede ser conducido por el «camino real» (shāh-rāh) hacia un propósito superior. Pero si se le pregunta al caballo a dónde quiere ir, su única respuesta será hacia el pasto. Cualquier otra dirección le parecerá inútil o indeseable, y se negará a obedecer. Así, el verso subraya la necesidad de que la percepción espiritual gobierne la percepción sensorial para que el ser humano pueda avanzar hacia Dios.

این بیت در ادامه‌ی تشبیه «حس» به «اسب» و «نور حق» به «سوار» آمده است. مولانا توضیح می‌دهد که طبیعت اسب (نماد حواس پنجگانه و نفس) محدود و غریزی است. چشم اسب فقط علف و چراگاه را می‌بیند و به آن تمایل دارد. به همین دلیل، اگر سوار بخواهد او را به مقصدی دیگر، مثلاً به میدان جنگ یا دربار پادشاه ببرد، اسب مقاومت می‌کند و گویی می‌پرسد: «چرا به چراگاه نمی‌رویم؟»

این تمثیل، وضعیت انسانی را نشان می‌دهد که اسیر حواس خود است. چنین انسانی تنها به دنبال لذت‌های مادی و دنیوی است و از درک اهداف والاتر روحانی و معنوی عاجز است. وقتی راه حق به او نشان داده می‌شود، نفس او مقاومت کرده و به دنبال همان «چراگاه» لذت‌های آشنای خود می‌گردد. همانطور که اسب بدون سوار راه را گم می‌کند، حواس نیز بدون راهبری «نور حق» یا عقل الهی، انسان را به سمت امور پست و بی‌ارزش می‌کشاند.