M2:1314 — زانک مُخلِص در خطر باشد ز دام / تا ز خود خالص نگردد او تمام

Este verso establece una distinción fundamental en el sufismo entre dos estados espirituales. El primero es el del mukhliṣ (مخلص), el buscador activo que se esfuerza con sinceridad por purificar su alma. Rumi afirma que esta persona, a pesar de su sinceridad, sigue siendo vulnerable. Está «en peligro de la trampa» porque su esfuerzo todavía emana del «yo»; su ego, aunque bien intencionado, sigue presente y puede ser una fuente de error, orgullo o desviación.

El verdadero estado de seguridad solo se alcanza cuando uno se vuelve mukhlaṣ (مخلص), un término que aparece tres versos más adelante. Este es el estado pasivo de haber sido purificado por Dios. Es la transición de esforzarse por alcanzar a haber sido alcanzado, de buscar la pureza a ser hecho puro por una gracia divina. Hasta que esa transformación no ocurre y el buscador no se vuelve «completamente puro de sí mismo» —es decir, liberado de la agencia de su propio ego—, permanece en el camino, expuesto a los «bandoleros» espirituales que acechan.

En el contexto de los versos anteriores, que describen al ser humano como una pelota en el juego de polo de Dios o una flecha de Su arco, este verso aclara que incluso nuestras más nobles aspiraciones espirituales son parte de este drama divino. La sinceridad es necesaria, pero no es suficiente. La salvación final no es un logro personal, sino un acto de rendición en el que Dios completa la obra.

مولانا در اینجا میان دو مقام معنوی تمایز قائل می‌شود: مقام «مُخلِص» و مقام «مُخلَص».

مُخلِص سالکی است که با تلاش و کوشش خود می‌خواهد نیت و عملش را برای خدا خالص کند. او در راه است و مجاهده می‌کند، اما چون هنوز «خود» و ارادهٔ شخصی‌اش در میان است، همواره در خطر لغزش، ریا، و فریب نفس یا شیطان قرار دارد. او مانند شکارچی‌ای است که در پی شکار است اما هنوز صید را به چنگ نیاورده است (بیت ۱۶). راه پر از راهزن است و هر لحظه امکان گمراهی وجود دارد.

اما مُخلَص کسی است که از این مرحله عبور کرده و به مرتبهٔ بالاتری رسیده است. او دیگر با اتکا به نیروی خود حرکت نمی‌کند، بلکه خداوند او را برای خود «خالص» کرده و برگزیده است. در این مقام، «خود»ی باقی نمانده که در دام بیفتد. فرد به امنیت کامل الهی رسیده و از تغییر و تزلزل رها شده است. مولانا در ابیات بعدی این حالت را به آینه‌ای تشبیه می‌کند که صیقل خورده و دیگر به حالت آهنِ کدر بازنمی‌گردد، یا میوهٔ رسیده‌ای که دیگر غوره نمی‌شود. این مقام، مقام فنای بنده در ارادهٔ حق و رسیدن به ثبات و بقای الهی است.