M2:1350 — چون به سرخی گشت همچون زر کان / پس انا النارست لافش بی زبان

Este verso es el clímax de una metáfora que Rumí ha estado desarrollando en los versos anteriores. Compara la transformación espiritual del alma con un trozo de hierro puesto en el fuego. Al principio, el hierro es oscuro, frío y distinto del fuego. Pero a medida que absorbe el calor y el color de las llamas, su propia identidad (el ser «hierro») se desvanece y asume los atributos del fuego.

El «oro de la mina» (زر کان, zar-e kān) evoca el color rojo brillante del metal incandescente, un estado de pureza y valor. En este estado, el hierro ya no necesita palabras para proclamar su transformación. Su propia existencia radiante es una declaración silenciosa: «Yo soy el Fuego» (anā 'n-nār). Esta es una alusión directa a la zarza ardiente que le habló a Moisés, pero también un eco de la famosa declaración extática del místico al-Hallaj, «Yo soy la Verdad» (anā 'l-Ḥaqq), que Rumí menciona dos versos antes.

El punto central es la aniquilación (fanā) de los atributos propios en los atributos divinos. El místico, como el hierro, no se convierte literalmente en Dios, sino que se vuelve un vehículo tan perfecto para las cualidades divinas (como el calor, la luz, el poder de quemar) que su yo individual se vuelve imperceptible. Su «jactancia» no es arrogancia, sino el testimonio inevitable de la Realidad que ahora opera a través de él.

این بیت ادامهٔ تمثیل آهن و آتش است که مولانا برای توضیح مفهوم «فنا» در عرفان به کار می‌برد. آهن (نماد سالک یا انسان) هویت سرد، سخت و تیرهٔ خود را در آتش (نماد حق یا پیر کامل) از دست می‌دهد و صفات آتش یعنی گرما، نور و سرخی را به خود می‌گیرد.

در این مرحله از تحول، آهن به چنان یگانگی با آتش می‌رسد که دیگر تمایزی میانشان نیست. ادعای «من آتش هستم» (انا النار) که مولانا به آهن نسبت می‌دهد، یک ادعای زبانی و از سر خودبینی نیست، بلکه بیانی است که از عمق وجود و دگرگونی ماهیت آن برمی‌آید. این «لافِ بی‌زبان» است، یعنی ادعایی که با «حال» ثابت می‌شود نه با «قال». وجود آهن گداخته، خود گواه آتش بودن آن است.

این تصویر، پاسخی است به کسانی که ادعای «انا الحق» (من حقیقتم) توسط صوفیانی چون منصور حلاج را کفرآمیز می‌دانستند. مولانا نشان می‌دهد که چنین سخنی از «من» فردی و محدود برنمی‌آید، بلکه از زبانی بیان می‌شود که در حقیقتِ مطلق فانی و محو گشته است؛ همان‌طور که آهن، آهنیِ خود را فراموش کرده و آتش شده است.