M2:1781 — گاه چون موجی بر افرازان عَلَم / گاه چون ماهی روانه بر شکم

این بیت بخشی از داستان موسی و شبان است. پس از آنکه خداوند موسی را به خاطر توبیخ کردن چوپانِ عاشق سرزنش می‌کند، موسی پشیمان شده و برای یافتن و دلجویی از او، به بیابان می‌شتابد. مولانا در این بیت و ابیات اطراف آن، حال آشفتۀ چوپان را پس از رانده شدن از درگاه حق (به زعم خودش) به تصویر می‌کشد.

حرکات او دیگر عادی نیست؛ رد پاهایش نشان از یک روح شوریده و بی‌قرار دارد. مولانا این آشفتگی را با دو تصویر متضاد بیان می‌کند:

1. «گاه چون موجی برافرازان علم»: گاهی مانند موجی که سر برمی‌آورد و قد می‌کشد، برمی‌خاست و می‌دوید. این تصویر بیانگر لحظات هیجان، امید یا شاید خروشی از درد درونی اوست.

2. «گاه چون ماهی روانه بر شکم»: و گاهی دیگر، همچون ماهی که بر خشکی افتاده و بر شکم می‌خزد، از فرط غم و ناتوانی بر زمین می‌افتاد و خود را روی خاک می‌کشید. این تصویر نهایت ضعف، ناامیدی و افتادگی او را نشان می‌دهد.

این دوگانگی در حرکت، نمادی از تلاطم شدید روحی چوپان است؛ او میان اوج و حضیض، میان خروش و فروپاشی در نوسان است و این همان حالی است که موسی با دنبال کردن رد پاهایش درک می‌کند.