M2:2382 — اولا دزدید کحل دیده‌ات / چون ستانی باز یابی تبصرت

مولانا در این بیت، داستان مرد نابینایی را که دزد کالایش را ربوده، به یک تمثیل معنوی عمیق تبدیل می‌کند. او می‌گوید مشکل اصلی ما از دست دادن کالاهای دنیوی نیست، بلکه از دست دادن «بینایی» معنوی است. دزد حقیقی، که نفس اماره یا شیطان است، پیش از آنکه هر چیز دیگری را برباید، «سرمه‌ی چشم» ما را دزدیده است؛ یعنی همان نور بصیرت و توانایی تشخیص حق از باطل را از ما گرفته است.

به همین دلیل است که ما، مانند آن مرد کور، نمی‌توانیم دزد را بشناسیم و از او شکایت کنیم. ما در تاریکی جهل و غفلت به سر می‌بریم و متوجه نیستیم که چه کسی و چگونه در حال غارت کردن سرمایه‌های معنوی ماست. مولانا راه حل را نیز در همین بیت نشان می‌دهد: جهاد اکبر یا مبارزه با نفس. این مبارزه برای آن است که آن «سرمه‌ی دزدیده‌شده» را پس بگیریم. تنها با بازپس‌گرفتن این بصیرت است که می‌توان دوباره راه را از چاه تشخیص داد و به سوی حقیقت حرکت کرد.