قرائت› دفتر ۲› بخش ۶۴ - باز جواب گفتن ابلیس معاویه را› بیت ۲۶۲۵
M2:2625 — ما هم از مستان این می بودهایم / عاشقان درگه وی بودهایم
M2:2625
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
ابلیس در ادامهٔ دفاعیاتش میگوید: «فراموش نکن که من هم روزگاری از سرمستان بادهٔ عشق الهی و از عاشقان درگاه او بودهام.»
این بیت بخشی از پاسخ ابلیس به معاویه است. ابلیس در اینجا با لحنی سرشار از حسرت و نوعی افتخار به گذشته، به اصل و ریشهٔ خود اشاره میکند. او استدلال میکند که انحراف امروزش، سابقهٔ درخشان و عشق دیرینهاش به خداوند را پاک نمیکند. او خود را یکی از «مستان» میخواند که از «می» یا شراب عشق الهی نوشیده است. این تصویر، رایجترین استعاره در ادبیات عرفانی برای بیان سرمستی و بیخودی حاصل از تجربهٔ وصال و محبت خداوند است.
نکتهٔ کلیدی در این بیت و ابیات اطراف آن، تأکید بر پاکنشدنی بودن «مهر اول» یا عشق نخستین است. همانطور که در بیت قبل، عشق به وطن (حب الوطن) را غریزی و ماندگار توصیف میکند، در اینجا نیز عشق به خداوند را امری ریشهدار و ذاتی در وجود خود معرفی میکند. این ادعای ابلیس، بسیار پیچیده و قابل تأمل است. از یک سو، نشاندهندهٔ آگاهی او از جایگاه والایی است که از دست داده و از سوی دیگر، تلاشی است برای توجیه اعمال کنونیاش؛ گویی میخواهد بگوید این دشمنی امروزی، خود شکلی دیگر از همان عشق آتشین دیروزی است که اکنون به حسادت و طغیان بدل شده است.
- می
- شراب؛ در اینجا استعاره از عشق الهی و معرفت است.
- درگه
- درگاه، آستان، بارگاه.
- وی
- او؛ ضمیر سوم شخص مفرد که در فارسی امروز کمتر به تنهایی به کار میرود.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.