قرائت› دفتر ۲› بخش ۶۴ - باز جواب گفتن ابلیس معاویه را› بیت ۲۶۴۹
M2:2649 — چونک بر نطعش جز این بازی نبود / گفت بازی کن چه دانم در فزود
M2:2649
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
ابلیس میگوید: وقتی در تقدیر الهی برای من جز این نقش و این بازی معین نشده بود، خداوند به من امر کرد که بازی کنم و خود او بازی را پیش برد و گسترش داد.
این بیت در ادامهٔ دفاعیات فلسفی ابلیس در برابر معاویه است. ابلیس کل ماجرای سرپیچی خود از فرمان سجده بر آدم را به یک بازی تشبیه میکند که بر روی «نطع» (صفحهٔ بازی، که میتواند شطرنج یا نرد باشد) ازلی خداوند در جریان است.
او استدلال میکند که از ابتدا، تنها یک «بازی» یا یک نقش برای او طراحی شده بود: نقش راندهشده و اغواگر. وقتی خداوند به او گفت «بازی کن»، این فرمان در واقع به جریان انداختن همان تقدیر از پیش تعیینشده بود. عبارت «چه دانم در فزود» به این معناست که خود خداوند بازی را ادامه داد و آن را پیچیدهتر کرد و ابلیس تنها یک مهره در این بازی بزرگ است. در واقع، او مسئولیت را از دوش خود برمیدارد و خود را مجری بیاختیار یک نقشهٔ الهی معرفی میکند که از سر عشق و غیرت آن را پذیرفته است. این دیدگاه جبرآمیز، نافی اختیار انسان و ابلیس است و گناه را به عنوان بخشی از یک سناریوی بزرگ الهی توجیه میکند که در آن، حتی مهرهٔ «بد» نیز برای تکمیل بازی ضروری است.
- نطع
- صفحه یا بساط چرمی که روی آن شطرنج یا نرد بازی میکردند؛ در اینجا کنایه از صحنهٔ تقدیر و قضا و قدر الهی است.
- در فزود
- افزایش داد، ادامه داد، گسترش بخشید. در اینجا یعنی خود خداوند بازی را ادامه داد و پیش برد.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.