قرائت› دفتر ۲› بخش ۶۵ - باز تقریر کردن معاویه با ابلیس مکر او را› بیت ۲۶۷۲
M2:2672 — ای ز فرزینبندهای مشکلت / سوخته دلها سیه گشته دلت
M2:2672
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
ای ابلیس، تو با نقشههای دشوار و حیلههای شطرنجگونهات دلهای بسیاری را سوزاندهای، اما در نتیجهٔ این کارها، دل خودت نیز سیاه و تباه شده است.
این بیت بخشی از سخنان معاویه خطاب به ابلیس است. معاویه در حال برشمردن قدرت و تأثیر ویرانگر ابلیس بر تاریخ بشر است. مولانا در اینجا از استعارهٔ شطرنج استفاده میکند که در بیت قبل آغاز شده بود. «فرزینبند» یک اصطلاح شطرنجی برای دامی پیچیده و تقریباً گریزناپذیر است که با مهرهٔ وزیر (فرزین) اجرا میشود.
معاویه میگوید که ابلیس با چنین ترفندهای هوشمندانه و پیچیدهای، استادان و انسانهای بزرگ بسیاری را به دام انداخته و دلهایشان را سوزانده است (استعاره از گمراهی و رنج معنوی). اما این پیروزیها بهایی داشته است: قلب خود ابلیس در این فرآیند سیاه و از نور حقیقت تهی گشته است. این بیت به یک اصل عرفانی اشاره دارد که هر عمل بد، پیش از آنکه به دیگری آسیب بزند، به روح خود فاعل لطمه میزند و او را از منبع خیر و نور دورتر میکند. سیاهی دل ابلیس، نتیجهٔ قهری مکر و حیلهورزی خود اوست.
- فرزینبند
- اصطلاحی در شطرنج؛ دامی که با مهرهٔ وزیر (فرزین) چیده میشود، کنایه از نقشه و حیلهٔ بسیار پیچیده و ماهرانه.
- مشکلت
- دشوار و پیچیدهٔ تو.
- سیه گشته
- سیاه شده است، تباه گشته است.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.