قرائت› دفتر ۲› بخش ۶۹ - باز تقریر ابلیس تلبیس خود را› بیت ۲۷۲۶
M2:2726 — نیست از ابلیس، از تست ای غوی / که چو روبه سوی دنبه میروی
M2:2726
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
ابلیس میگوید: «ای انسان گمراه، مشکل از وسوسهی من نیست، بلکه از نفس خود توست که حریصانه و بدون فکر، به دنبال امیال و شهواتش میرود.»
این بیت بخشی از دفاعیهی ابلیس در مثنوی است. مولانا در اینجا زبان حال ابلیس را بیان میکند که به انسان معترض است و میگوید: «چرا گناهان خود را به گردن من میاندازی؟»
ابلیس برای روشن شدن منظورش از یک تمثیل استفاده میکند: تمثیل روباه و دُنبه. دنبه (چربی لذیذ گوسفند) نماد امیال و شهوات دنیوی است. روباه نیز نماد انسان حریص و نفسپرست است که با دیدن این طعمه، عقل و هوش خود را از دست میدهد و کورکورانه به سوی آن میشتابد. ابلیس میگوید نقش من تنها نشان دادن این «دنبه» است؛ این تو هستی که مانند روباهی گرسنه، بیاختیار به سوی آن میدوی. اگر در وجود تو چنین میل شدیدی نبود، وسوسهی من کارگر نمیافتاد.
بنابراین، ریشهی اصلی گناه، نه در عامل بیرونی (ابلیس)، بلکه در عامل درونی یعنی «نفس اماره» و امیال کنترلنشدهی خود انسان است. مولانا با این بیان، مسئولیت انتخاب و عمل را به دوش خود انسان میگذارد و او را از فرافکنی و مقصر دانستن دیگران برحذر میدارد. ابیات بعدی نیز همین نکته را تأیید میکنند که «میل به دنبه» است که چشم عقل انسان را کور میکند و او را در دام میاندازد.
- غوی
- گمراه، منحرف از راه راست
- دنبه
- چربی دم گوسفند، در اینجا نماد طعمه و امیال دنیوی
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.