قرائت› دفتر ۲› بخش ۱ - سر آغاز› بیت ۶۵
M2:65 — گر نبودی حس دیگر مر ترا / جز حس حیوان ز بیرون هوا
M2:65
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
اگر انسان به جز حواس ظاهری و حیوانی که تحت تأثیر امیال بیرونی است، از حس باطنی و معنوی دیگری برخوردار نبود، جایگاه والایی نمیداشت.
این بیت بخشی از استدلال مولانا برای اثبات وجود یک حس برتر و باطنی در انسان است. او در ابیات قبل توضیح میدهد که اگر درک حقیقت تنها با حواس پنجگانه (که او آن را «حس حیوانی» مینامد) ممکن بود، حیواناتی چون گاو و الاغ نیز باید قادر به درک خداوند میبودند.
بنابراین، مولانا نتیجه میگیرد که انسان باید از «حسی دیگر» برخوردار باشد؛ یک حس درونی و معنوی که از محدودیتهای جهان مادی و امیال نفسانی («هوا») فراتر میرود. این حس باطنی است که به انسان امکان میدهد تا حقایق غیبی و معنوی را درک کند و به همین دلیل است که در بیت بعدی میگوید مقام «تکریم» انسان (اشاره به آیه «وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ») به واسطه همین حس برتر است، نه حواس مشترک او با حیوانات.
- مر ترا
- برای تو، در تو. «مر» در فارسی کلاسیک برای تأکید به کار میرفت و امروزه کاربرد ندارد.
- حس حیوان
- حواس پنجگانه ظاهری (بینایی، شنوایی و غیره) که میان انسان و حیوانات مشترک است.
- هوا
- میل نفسانی، هوی و هوس، خواستههای نفس.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.