قرائت› دفتر ۲› بخش ۱۹ - مثل› بیت ۷۷۴
M2:774 — همچو صاحبنفس کو تن پرورد / بر دگر کس ظن حقدی میبرد
M2:774
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
انسان نفسانی که اسیر جسم خود است، دشمن را در بیرون از خود جستجو میکند و به دیگران بدگمان است، در حالی که دشمن واقعی در درون خود اوست.
مولانا در اینجا داستان فرعون را به یک تمثیل عرفانی و روانشناختی تبدیل میکند. فرعون، که نماد «نفس اماره» یا خودِ سرکش و دنیادوست است، برای حفظ قدرت و بقای جسمانی خود، دشمنی موهوم را در بیرون جستجو میکرد و هزاران کودک بیگناه را میکشت. او غافل بود که دشمن واقعیاش، یعنی موسی، در خانهی خود او و زیر سایهی حمایت او در حال رشد است.
این بیت این وضعیت را به حال انسان معمولی تعمیم میدهد. انسانی که تمام هم و غمش پرورش «تن» و ارضای خواستههای نفسانی است، همواره در بیرون از خود به دنبال دشمن میگردد. او به دیگران بدگمان است و گمان میکند دیگران نسبت به او حسد و کینه (حقد) دارند. در حالی که، به گفتهی مولانا در ابیات بعدی، دشمن اصلی و حسود واقعی، همان «نفس» و «تن» اوست که در درونش خانه کرده و او را از حقیقت دور نگاه داشته است.
بنابراین، این بیت یک اصل کلیدی در خودشناسی را بیان میکند: تا زمانی که انسان دشمن را در بیرون از خود جستجو میکند و از مبارزه با نفسِ درون غافل است، مانند فرعون کورکورانه عمل میکند و تلاشهایش بیثمر خواهد بود.
- صاحبنفس
- کسی که تحت سلطهی نفس اماره و خواستههای نفسانی است؛ نفسپرست.
- کو
- که او.
- تن پرورد
- جسم خود را پرورش میدهد؛ کنایه از اسیر لذتهای مادی و جسمانی بودن.
- ظن
- گمان، پندار، شک.
- حقدی
- کینه، دشمنی، خصومت.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.