قرائت› دفتر ۲› بخش ۱ - سر آغاز› بیت ۷۸
M2:78 — او جمیلست و محب للجمال / کی جوان نو گزیند پیر زال
M2:78
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
خداوند زیباست و دوستدار زیبایی است. پس چگونه ممکن است او، که حقیقت همیشه تازه و جوان است، به موجودی کهنه و فرسوده (روح ناپاک) توجه کند؟
این بیت اصل مهمی را در عرفان مولانا بیان میکند: «اصل همسنخی و جاذبهٔ همانندان». مولانا در ابیات قبل، از لزوم پاک کردن «آینهٔ دل» سخن گفته بود تا بتوان نقش و نقاش، یعنی مخلوق و خالق را، در آن دید. سالک در این مرحله به خود مینگرد و از خودش میپرسد: «آیا من در چشم معشوق زیبا هستم؟»
پاسخ در این بیت نهفته است. خداوند، که در حدیث نبوی «جمیل» و «محب الجمال» توصیف شده، ذات زیبایی است. او به عنوان «جوان نو»، نماد حیات ابدی، طراوت و کمال است. در مقابل، «پیر زال» نماد روحی است که در تعلقات دنیوی، کهنگی و زشتی فرسوده شده است. پرسش بیت، یک پرسش انکاری است: بدیهی است که آن کمال مطلق، این نقص و فرسودگی را برنمیگزیند.
بنابراین، این بیت یک دعوت به خودسازی است. اگر میخواهیم مورد توجه و محبت آن معشوق زیبا قرار بگیریم، باید خود را از زشتیهای نفسانی پاک کرده و به زیباییهای باطنی آراسته کنیم. این همان مضمونی است که در ابیات بعدی با صراحت بیشتری بیان میشود: «خوب خوبی را کند جذب این بدان» و «نوریان مر نوریان را طالباند». جاذبه میان عاشق و معشوق حقیقی، بر اساس تناسب و سنخیت روحانی است.
- محب للجمال
- دوستدار زیبایی. برگرفته از حدیث «ان الله جمیل و یحب الجمال».
- کی
- در اینجا به معنی «چگونه»، «چه وقت»؛ حرف پرسش انکاری.
- گزیند
- انتخاب کند، برگزیند.
- پیر زال
- پیرزن فرتوت و سپیدمو. «زال» نام پدر رستم است اما در اینجا به معنی پیرزن به کار رفته است.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.