قرائت› دفتر ۳› بخش ۴۳ - مهلت دادن موسی علیهالسلام فرعون را تا ساحران را جمع کند از مداین› بیت ۱۱۲۳
M3:1123 — دل ز دانشها بشستند این فریق / زانک این دانش نداند آن طریق
M3:1123
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
اهل معرفت از دانشهای عقلی و اکتسابی که در دنیا معتبر است، دست میشویند، زیرا این علوم قادر به درک و پیمودن راه معنوی و رسیدن به حق نیستند.
مولانا در این بیت به تفاوت بنیادین میان دو نوع معرفت اشاره میکند: دانش عقلی و اکتسابی (علم حصولی) و معرفت شهودی و معنوی (علم لدنی).
او گروهی از سالکان راه حق را مثال میزند که آگاهانه قلب خود را از «دانشها»ی رایج پاک میکنند. این «شستن دل» یک استعاره برای رها کردن و بیاعتبار دانستن آن علمی است که از طریق کتاب و استدلال به دست میآید. دلیل این کار آن است که این نوع دانش، ابزار مناسبی برای پیمودن «طریق» یا همان راه روحانی نیست. علم ظاهری، که به کار دنیای صورت و ماده میآید، در قلمرو معنا و حقیقت نه تنها راهگشا نیست، بلکه میتواند حجاب و مانعی برای درک عمیقتر باشد.
این بیت در ادامهٔ ابیات پیشین است که از «لنگ بودن» و «واپس ماندن» در دنیا به عنوان شرط پیشآهنگ شدن در سفر بازگشت به سوی اصل سخن میگوید. رها کردن دانشهای ظاهری، نوعی «لنگ شدن» اختیاری است؛ یعنی سالک با کنار گذاشتن تکیهگاههای عقلی و اعتبارات دنیوی، خود را برای دریافت معرفتی اصیلتر که از «آن سر» (عالم معنا) میآید، آماده میکند. این همان معرفتی است که نیازی به واسطه ندارد و مستقیماً از جانب خداوند بر دل القا میشود.
- فریق
- گروه، دسته، جماعت (در اینجا منظور سالکان راه حق است)
- زانک
- مخفف «زیرا آنکه»، به معنی برای اینکه، چون که
- طریق
- راه (در اصطلاح عرفانی، راه و روش سلوک معنوی برای رسیدن به حقیقت)
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.