قرائت› دفتر ۳› بخش ۵۴ - حکایت آن شخص کی در عهد داود شب و روز دعا میکرد کی مرا روزی حلال ده بی رنج› بیت ۱۴۵۴
M3:1454 — کاهلم چون آفریدی ای ملی / روزیم ده هم ز راه کاهلی
M3:1454
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
مرد دعاگو با خدا راز و نیاز میکند و میگوید: «خداوندا، تو مرا تنبل آفریدهای، پس روزی و رزق مرا هم باید متناسب با همین طبیعت تنبل من و بدون زحمت و تلاش فراهم کنی.»
این بیت، اوج استدلال ساده و در عین حال عمیق مردی است که از خداوند روزی بیرنج میطلبد. او مسئولیت تنبلی خود را به گردن آفرینش الهی میاندازد و از این مقدمه، نتیجهای منطقی برای خود میگیرد: اگر خالق، مرا اینگونه سرشته است، پس باید رزق مرا نیز با این سرشت هماهنگ کند.
این نگاه، به ظاهر تنپرورانه است، اما در لایهای عمیقتر به مسئلهٔ جبر و اختیار و توکل اشاره دارد. مرد عابد، خود را همچون زمینی بیپا (ابیات بعدی) میبیند که منتظر باران جود الهی است. او معتقد است همانطور که خداوند برای موجودات ناتوان مانند گیاه یا نوزاد، رزق را بدون تلاش آنها میرساند، برای «کاهلان» نیز باید راهی دیگر برای روزیرسانی در نظر گرفته باشد. او تنبلی خود را نه یک نقص اخلاقی، بلکه یک «خصلت وجودی» میبیند که خداوند در او نهاده است و بنابراین، از خدا میخواهد که با او بر اساس همین ویژگی رفتار کند.
مولانا این داستان را برای به تصویر کشیدن نوعی توکل محض و تسلیم کامل به کار میبرد، هرچند که در ادامهٔ داستان، این نگرش به چالش کشیده میشود. این دعا، صدای کسی است که خود را کاملاً در دستان ارادهٔ الهی میبیند و هیچ سببی جز خودِ خداوند برای روزیاش نمیشناسد.
- ملی
- بخشنده، توانگر، بینیاز
- کاهل
- تنبل، سست، کسی که در کار کوتاهی میکند
- کاهلی
- تنبلی، سستی
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.