M3:2134 — زآنک شهوت با خیالی رانده است / وز حقیقت دورتر وا مانده است

مولانا در این بخش از داستان، به یک اصل کلی در روانشناسی عرفانی خود می‌پردازد. او توضیح می‌دهد که چرا انسان‌ها پس از کامجویی‌های نفسانی، احساس پریشانی و پشیمانی می‌کنند. دلیل این است که «شهوت» یا میل شدید نفسانی، همواره به یک «خیال» یا تصویری ذهنی دل بسته است، نه به خودِ «حقیقت».

برای مثال، میل به یک شخص، در واقع میل به تصویری ایده‌آل و خیالی است که ما از او در ذهن خود ساخته‌ایم. وقتی این میل ارضا می‌شود، آن تصویر ذهنی فرو می‌ریزد و واقعیتِ محدود و ناقص آشکار می‌شود. در این لحظه، انسان نه تنها به آن حقیقت برتری که در عمق وجودش به دنبال آن بود نرسیده، بلکه از آن «دورتر» هم افتاده است. چرا؟ چون با ارضای شهوت، آن «خیال» که می‌توانست مانند یک بال (پَر) او را به سوی حقیقت بالاتر ببرد (همانطور که در بیت بعدی می‌گوید)، از بین رفته و او لنگ و بی‌وسیله باقی مانده است.

بنابراین، این بیت یک هشدار است: دنبال کردن پندارها و ارضای امیال کورکورانه، نه تنها ما را به مقصد نمی‌رساند، بلکه ما را از مسیر اصلی و حقیقت وجودی‌مان دورتر و سرگردان‌تر می‌سازد.