قرائت› دفتر ۳› بخش ۸ - فریفتن روستایی شهری را و به دعوت خواندن، به لابه و الحاح بسیار› بیت ۲۶۳
M3:263 — گفت حقست این ولی ای سیبویه / اتق من شر من احسنت الیه
M3:263
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
مرد شهری در پاسخ به فرزندانش میگوید: «حرف شما منطقی است، اما من از این میترسم که نیکیام با بدی پاسخ داده شود و این دوستی طولانی به دشمنی تبدیل گردد.»
این بیت نقطه اوج تردید مرد شهری در برابر اصرار روستایی است. فرزندانش استدلال میکنند که روستایی پس از ده سال محبت دیدن، اکنون میخواهد بخشی از آن را جبران کند. پدر با عبارت «حق است این» منطق آنها را تأیید میکند، اما بلافاصله با آوردن یک ضربالمثل مشهور عربی، نگرانی عمیقتر خود را بیان میکند.
روی سخن او با «سیبویه» (دانشمند بزرگ علم نحو) کنایهای است به فرزندانش که ظاهر قضیه و قواعد منطقی را میبینند، اما از پیچیدگیهای روان انسان و خطرات پنهان در روابط غافلاند. گویی به آنها میگوید: «ای کسانی که فقط دستور زبان و ساختار ظاهری را بلدید، بدانید که در زندگی واقعی، گاهی نیکی کردن به کسی میتواند زمینهساز آسیب دیدن از همان شخص شود.»
مولانا در اینجا به مفهوم «حَزم» یا دوراندیشی محتاطانه اشاره میکند که در ابیات بعدی آن را «سوءالظن» مینامد. از دیدگاه او، خوشبینی سادهلوحانه در دنیای مادی خطرناک است. این احتیاط، نوعی حکمت عملی است برای حفظ خود از گزندهای غیرمنتظره. مرد شهری میترسد که این مهمانی، که ظاهراً اوج دوستی است، به نقطهای برای تباهی آن تبدیل شود، زیرا صمیمیت بیش از حد میتواند دوستی را شکننده کند.
- سیبویه
- دانشمند بسیار معروف ایرانی و از پایهگذاران علم دستور زبان عربی (نحو). در اینجا به کنایه به معنای «ای عالم» یا «ای کسی که فقط قواعد را میدانی» به کار رفته است.
- اتق من شر من احسنت الیه
- (ضربالمثل عربی) از شر کسی که به او نیکی کردهای، بپرهیز.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.