قرائت› دفتر ۴› بخش ۵۶ - در تفسیر این حدیث مصطفی علیهالسلام کی ان الله تعالی خلق الملائکة و رکب فیهم العقل و خلق البهائم و رکب فیها الشهوة و خلق بنی آدم و رکب فیهم العقل و الشهوة فمن غلب عقله شهوته فهو اعلی من الملائکة و من غلب شهوته عقله فهو ادنی من البهائم› بیت ۱۵۱۷
M4:1517 — علم راه حق و علم منزلش / صاحب دل داند آن را با دلش
M4:1517
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
شناخت راه معنوی و معرفت به ذات خداوند، دانشی نیست که با عقل و حواس ظاهری به دست آید، بلکه معرفتی قلبی است که تنها اهل معنا و عارفان به آن دست مییابند.
مولانا در این بیت، دو نوع دانش را در برابر هم قرار میدهد. پیش از این بیت، او از علوم دنیوی مانند هندسه، نجوم و فلسفه انتقاد کرده و آنها را «علم بنای آخور» نامیده است؛ یعنی دانشی که تنها به کار حفظ و بقای جنبهٔ حیوانی انسان میآید و راهی به آسمانها و حقایق معنوی نمیبرد.
در مقابل آن علوم، در این بیت از «علم راه حق» و «علم منزلش» سخن میگوید. این دانش، معرفتشناسی عرفانی است: شناخت مسیر سلوک و معرفت به مقصد نهایی که همان ذات حق است. مولانا تأکید میکند که این علم، اکتسابی و عقلانی نیست. ابزار شناخت آن نه کتاب و استدلال، بلکه «دل» است. تنها «صاحبدل»، یعنی عارف واصل و انسان کامل که قلبش از آلودگیها پاک و به عالم معنا متصل شده، میتواند این حقیقت را شهود و درک کند. این دانش از جنس «حضور» و «شهود» است، نه «حصول» و دانش مفهومی.
- منزلش
- مقصد او، جایگاه نهایی او. در اینجا مقصود، ذات خداوند و مقام قرب الهی است.
- صاحب دل
- عارف، انسان کامل، کسی که به معرفت قلبی و شهودی رسیده است.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.