قرائت› دفتر ۴› بخش ۵۶ - در تفسیر این حدیث مصطفی علیهالسلام کی ان الله تعالی خلق الملائکة و رکب فیهم العقل و خلق البهائم و رکب فیها الشهوة و خلق بنی آدم و رکب فیهم العقل و الشهوة فمن غلب عقله شهوته فهو اعلی من الملائکة و من غلب شهوته عقله فهو ادنی من البهائم› بیت ۱۵۱۶
M4:1516 — بهر استبقای حیوان چند روز / نام آن کردند این گیجان رموز
M4:1516
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
انسانهای غافل و سرگشته، به علومی که فقط برای بقای جسم و زندگی مادی در این دنیاست، نامهای بزرگ و پرطمطرایقی چون «اسرار» و «رموز» میدهند تا به آن اهمیت ببخشند.
این بیت در ادامهٔ نقد مولانا بر علومی است که صرفاً به دنیای مادی و جنبهٔ جسمانی انسان میپردازند. او پیش از این، علومی چون مهندسی، نجوم، طب و فلسفه را مثال زده و همهٔ آنها را «علم ساختن آخور» برای حیوانِ تن نامیده است.
در اینجا مولانا با لحنی گزنده میگوید که انسانهای «گیج» و سردرگم (یعنی کسانی که از حقیقت معنوی خود غافلاند)، برای اینکه بتوانند جسم حیوانی خود را چند روزی بیشتر در این دنیا حفظ کنند، به این دانشهای مادی، نامهای فریبندهای چون «رموز» و «اسرار» میدهند. این کار، تلاشی برای ارزشمند جلوه دادن چیزی است که در نگاه مولانا، هدفی بسیار پست و موقتی دارد. در واقع، این نامگذاری پرطمطراق، سرپوشی است بر این حقیقت که این علوم، انسان را به سوی حقیقت متعالی و «راه حق» (که در بیت بعدی ذکر میشود) رهنمون نمیشوند، بلکه تنها در خدمت بقای حیوانی او هستند.
- استبقا
- باقی نگه داشتن، زنده نگه داشتن، حفظ کردن
- گیجان
- جمع «گیج»؛ سرگشتگان، سردرگمها، غافلان
- رموز
- جمع «رمز»؛ اسرار، رازها، نکات پنهان و دقیق
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.