قرائت› دفتر ۵› بخش ۵۹ - داستان آن کنیزک کی با خر خاتون شهوت میراند و او را چون بز و خرس آموخته بود شهوت راندن آدمیانه و کدویی در قضیب خر میکرد تا از اندازه نگذرد خاتون بر آن وقوف یافت لکن دقیقهٔ کدو را ندید کنیزک را به بهانه به راه کرد جای دور و با خر جمع شد بیکدو و هلاک شد به فضیحت کنیزک بیگاه باز آمد و نوحه کرد که ای جانم و ای چشم روشنم کیر دیدی کدو ندیدی ذکر دیدی آن دگر ندیدی کل ناقص ملعون یعنی کل نظر و فهم ناقص ملعون و اگر نه ناقصان ظاهر جسم مرحوماند ملعون نهاند بر خوان لیس علی الاعمی حرج نفی حرج کرد و نفی لعنت و نفی عتاب و غضب› بیت ۱۳۵۸
M5:1358 — این چنین گو وین چنین کن وآنچنان / مختصر کردم من افسانهٔ زنان
M5:1358
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
خاتون با دادن دستورات ساختگی و بیاهمیت، کنیز را به مأموریتی فرستاد و مولانا میگوید که از بازگویی جزئیات این داستان طولانی و بیمحتوا صرف نظر میکند.
این بیت در میانهٔ داستان کنیزک و خاتون قرار دارد و لحظهای است که مولانا، راوی داستان، رشتهٔ کلام را به دست میگیرد و مستقیماً با خواننده سخن میگوید. مصراع اول، کلام خاتون است که برای دور کردن کنیز از خانه، بهانهای میتراشد و با دستورات پیدرپی و بیسر و ته («اینطور بگو، آنطور بکن...»)، او را به دنبال کاری ساختگی میفرستد. این دستورات صرفاً برای خالی کردن صحنه است.
در مصراع دوم، مولانا ناگهان روایت را قطع میکند و میگوید: «من این افسانهٔ زنان را کوتاه کردم.» «افسانهٔ زنان» در اینجا به معنای داستانی طولانی، پر از جزئیات بیفایده و شاید کمی بیاساس است، شبیه به قصههایی که زنان در گذشته برای سرگرم کردن یکدیگر تعریف میکردند. مولانا با این کار به خواننده یادآوری میکند که هدف اصلی، نقل جزئیات قصه نیست، بلکه گرفتن «مغز» و پیام اصلی آن است، همانطور که در بیت بعدی میگوید: «آنچ مقصودست مغز آن بگیر». این تکنیک روایی، تمرکز خواننده را از حواشی داستان به سمت نکتهٔ عرفانی و اخلاقی اصلی آن هدایت میکند: اینکه چگونه شهوت و نگاه سطحی (دیدن آلت خر و ندیدن کدو) میتواند به هلاکت منجر شود.
- افسانهٔ زنان
- داستانهای طولانی، پر از جزئیات و کماهمیت؛ قصههای عامیانه
- مختصر کردم
- کوتاه کردم، خلاصه کردم
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.