قرائت› دفتر ۵› بخش ۵۹ - داستان آن کنیزک کی با خر خاتون شهوت میراند و او را چون بز و خرس آموخته بود شهوت راندن آدمیانه و کدویی در قضیب خر میکرد تا از اندازه نگذرد خاتون بر آن وقوف یافت لکن دقیقهٔ کدو را ندید کنیزک را به بهانه به راه کرد جای دور و با خر جمع شد بیکدو و هلاک شد به فضیحت کنیزک بیگاه باز آمد و نوحه کرد که ای جانم و ای چشم روشنم کیر دیدی کدو ندیدی ذکر دیدی آن دگر ندیدی کل ناقص ملعون یعنی کل نظر و فهم ناقص ملعون و اگر نه ناقصان ظاهر جسم مرحوماند ملعون نهاند بر خوان لیس علی الاعمی حرج نفی حرج کرد و نفی لعنت و نفی عتاب و غضب› بیت ۱۳۷۵
M5:1375 — چون حریص خوردنی زن خواه زود / ورنه آمد گربه و دنبه ربود
M5:1375
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
اگر شهوت و میل جنسی در تو شدید است، هرچه سریعتر ازدواج کن؛ وگرنه این غریزه تو را به گناه و نابودی خواهد کشاند.
این بیت در ادامهی بحث مولانا دربارهی خطرات شهوت جنسی آمده است. او پیش از این، شهوت را بزرگترین آفت راه معنوی خوانده که زشت را زیبا جلوه میدهد و عقل را زایل میکند. مولانا دو راه برای کنترل این غریزه پیشنهاد میکند: کم خوردن یا ازدواج کردن.
در این بیت، او با یک تمثیل ساده و قدرتمند، بر ضرورت راه دوم (ازدواج) تأکید میکند. شهوت به «اشتها برای خوردن» تشبیه شده است. همانطور که غذای لذیذ (دنبه) را نباید بیمحافظ رها کرد چون گربه آن را میرباید، غریزهی جنسی (دنبه) را نیز نباید به حال خود گذاشت. «گربه» در اینجا نماد شیطان یا نفس اماره است که اگر فرصت یابد، این انرژی قدرتمند را میرباید و انسان را به سمت گناه و هلاکت میکشاند، درست همانطور که خاتونِ داستان به خاطر نادیده گرفتن جزئیات و تسلیم شدن به شهوت خام، خود را به کشتن داد.
پیام اصلی این است که غرایز طبیعی باید از راه درست و مشروع مدیریت شوند. ازدواج، به تعبیر مولانا در بیت قبل، مانند ذکر «لاحول و لا قوة الا بالله» است؛ یعنی پناهگاهی شرعی و معنوی در برابر وسوسههای ویرانگر نفس.
- زن خواه
- ازدواج کن، همسر اختیار کن
- دنبه
- چربی دم گوسفند؛ در اینجا کنایه از غریزه و میل جنسی است.
- ربود
- ربایید، دزدید
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.