قرائت› دفتر ۵› بخش ۵۹ - داستان آن کنیزک کی با خر خاتون شهوت میراند و او را چون بز و خرس آموخته بود شهوت راندن آدمیانه و کدویی در قضیب خر میکرد تا از اندازه نگذرد خاتون بر آن وقوف یافت لکن دقیقهٔ کدو را ندید کنیزک را به بهانه به راه کرد جای دور و با خر جمع شد بیکدو و هلاک شد به فضیحت کنیزک بیگاه باز آمد و نوحه کرد که ای جانم و ای چشم روشنم کیر دیدی کدو ندیدی ذکر دیدی آن دگر ندیدی کل ناقص ملعون یعنی کل نظر و فهم ناقص ملعون و اگر نه ناقصان ظاهر جسم مرحوماند ملعون نهاند بر خوان لیس علی الاعمی حرج نفی حرج کرد و نفی لعنت و نفی عتاب و غضب› بیت ۱۴۱۲
M5:1412 — باز مرغان خبیر هوشمند / کردهاند از دانه خود را خشکبند
M5:1412
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
در مقابل انسانهای غافل، انسانهای آگاه و خردمند از لذتهای ظاهری و فریبندهای که در واقع دامی برای هلاکت است، دوری میکنند و خود را گرفتار نمیسازند.
این بیت در ادامهی تمثیل «پرنده، دانه و دام» آمده است که مولانا برای شرح داستان کنیزک و خاتون به کار میبرد. در ابیات قبل، او «عوام» یا مردم غافل را به پرندهای تشبیه میکند که فریب دانه را میخورد و در دام دنیا گرفتار میشود. این دانه، نماد لذتهای ظاهری و شهوات کنترلنشده است؛ همانطور که خاتون، مجذوب ظاهر عمل کنیزک شد اما از «کدو» یا همان شرط احتیاط و معرفت باطنی غافل ماند و هلاک شد.
این بیت، نقطهی مقابل آن تصویر است. «مرغان خبیر هوشمند» نماد عارفان و سالکان راه حق هستند. آنها با بصیرت و آگاهی خود تشخیص میدهند که این دانهی جذاب و فریبنده، در حقیقت طعمهای برای یک دام مرگبار است. در نتیجه، از آن «خشکبند» میکنند، یعنی عامدانه از آن پرهیز کرده و خود را کنار میکشند. این خویشتنداری، نه از سر ناتوانی، بلکه حاصل معرفت و هوشمندی است. آنها میدانند که لذت واقعی در رهایی است، نه در اسارتِ دانهای که به قیمت از دست رفتن همهچیز تمام میشود.
بنابراین، مولانا دو راه را پیش روی انسان میگذارد: راه عوام که به ظاهر لذت مینگرند و در دام میافتند، و راه خردمندان که باطن امور را میبینند و با پرهیز و قناعت، خود را از مهلکه نجات میدهند.
- خبیر
- آگاه، باخبر، دانا
- خشکبند کردن
- پرهیز کردن، امساک کردن، خود را کنار کشیدن
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.