قرائت› دفتر ۵› بخش ۵۹ - داستان آن کنیزک کی با خر خاتون شهوت میراند و او را چون بز و خرس آموخته بود شهوت راندن آدمیانه و کدویی در قضیب خر میکرد تا از اندازه نگذرد خاتون بر آن وقوف یافت لکن دقیقهٔ کدو را ندید کنیزک را به بهانه به راه کرد جای دور و با خر جمع شد بیکدو و هلاک شد به فضیحت کنیزک بیگاه باز آمد و نوحه کرد که ای جانم و ای چشم روشنم کیر دیدی کدو ندیدی ذکر دیدی آن دگر ندیدی کل ناقص ملعون یعنی کل نظر و فهم ناقص ملعون و اگر نه ناقصان ظاهر جسم مرحوماند ملعون نهاند بر خوان لیس علی الاعمی حرج نفی حرج کرد و نفی لعنت و نفی عتاب و غضب› بیت ۱۴۲۲
M5:1422 — ای بسا زراق گول بیوقوف / از ره مردان ندیده غیر صوف
M5:1422
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
بسیاری از مدعیان ریاکار و نادان، از طریقت و سلوک معنوی فقط ظواهر و آداب بیرونی آن مانند لباس پشمینه (خرقه) را میبینند و از حقیقت و باطن آن بیخبرند.
این بیت، داستان کنیزک و خاتون را به یک نتیجهگیری کلی و اخلاقی پیوند میزند. همانطور که خاتون فقط ظاهر عمل کنیزک (رابطه با خر) را دید و از جزء حیاتی و پنهان آن (کدو) غافل ماند و هلاک شد، بسیاری از سالکان دروغین نیز در مسیر معنوی، تنها به ظواهر امر توجه میکنند.
مولانا میگوید این افراد «زراق» (ریاکار) و در عین حال «گول» (فریبخورده) هستند. آنها با تقلید از ظواهر مردان حق، مانند پوشیدن «صوف» (لباس پشمی که نماد صوفیان بود)، دیگران و خودشان را فریب میدهند. آنها گمان میکنند که معنویت همین پوستین و آداب ظاهری است و از حقیقت و باطن «راه مردان» که همان تحول درونی، صدق و معرفت است، هیچ درک و تجربهای ندارند. این بیت هشداری است دربارهٔ خطر اکتفا به صورت و غفلت از معنا، که میتواند به هلاکت معنوی منجر شود.
- زراق
- ریاکار، فریبکار، کسی که به ظاهر خود را نیکوکار نشان میدهد.
- گول
- فریبخورده، سادهلوح، احمق.
- بیوقوف
- ناآگاه، بیخبر، کسی که به عمق مسائل پی نمیبرد.
- ره مردان
- راه و روش مردان خدا؛ طریقت و سلوک عرفانی.
- صوف
- پشم، لباس پشمی. در اینجا نماد لباس و ظواهر اهل تصوف است.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.