M5:2 — این ضیاء الحق حسام الدین راد / اوستادان صفا را اوستاد

این بیت در سرآغاز دفتر پنجم مثنوی، پس از آن آمده که مولانا اشاره می‌کند حسام‌الدین مشتاق آغاز این دفتر جدید است. مولانا کلام خود را با ستایشی بلند از او آغاز می‌کند و نشان می‌دهد که این اثر نه فقط به خواست او، بلکه با الهام از وجود او سروده می‌شود.

ضیاءالحق (روشنایی حقیقت) و حسام‌الدین (شمشیر دین) القابی هستند که مقام معنوی او را توصیف می‌کنند. او هم نور و راهنماست و هم مدافع استوار ایمان. صفت راد به جوانمردی و گشاده‌دستی او اشاره دارد، که از ویژگی‌های مهم عارفان است.

مهم‌ترین توصیف در مصراع دوم است: «اوستادان صفا را اوستاد». «اهل صفا» یا «استادان صفا» در ادبیات عرفانی به عارفان بزرگ و اولیای الهی گفته می‌شود که قلبشان از هرگونه آلودگی دنیوی پاک و همچون آینه‌ای صاف گشته است. مولانا با این تعبیر، حسام‌الدین را نه تنها یکی از این بزرگان، بلکه مرشد و راهنمای آنان معرفی می‌کند. این ستایش اغراق‌آمیز نیست، بلکه بیانگر جایگاه بی‌بدیل حسام‌الدین در نگاه مولانا و نقش محوری او به عنوان مخاطب، مشوق و الهام‌بخش مثنوی است.