M5:3103 — جادوان فرعون را گفتند بیست / مست را پروای دست و پای نیست

مولانا در این بخش از مثنوی، در حال بحث دربارهٔ تفاوت میان جبرگرایی (به عنوان بهانه‌ای برای گناه) و مقام معنوی «بی‌اختیاری» است. او توضیح می‌دهد که انسان تنها زمانی می‌تواند ادعای بی‌اختیاری کند که از «شراب حق» سرمست شده باشد. در چنین حالتی، ارادهٔ فرد در ارادهٔ الهی محو می‌شود و اعمالش از او نیست، بلکه از آن «می» است. چنین فردی، مانند یک مست واقعی، دیگر پروای جسم و اعضای بدن خود را ندارد.

برای روشن کردن این مفهوم، مولانا به داستان قرآنی ساحران فرعون اشاره می‌کند. هنگامی که آن‌ها معجزهٔ موسی را دیدند و ایمان آوردند، فرعون آنان را تهدید کرد که دست‌ها و پاهایشان را قطع خواهد کرد. اما ساحران که اکنون از شراب معرفت الهی سرمست بودند، بی‌باکانه به او پاسخ دادند و گفتند: «بایست! (بیست)» یا «هر کار می‌خواهی بکن!» چرا؟ چون کسی که مست عشق خداست، دیگر نگران دست و پا و وجود مادی خود نیست. اختیار آن‌ها دیگر در دست خودشان نبود، بلکه تسلیم امر الهی شده بود. این بی‌اعتنایی به جسم، نشانهٔ رسیدن به آن مقام بی‌خودی است و با بهانه‌تراشی یک گناهکار جبری‌مذهب کاملاً متفاوت است.