قرائت› دفتر ۵› بخش ۲۴ - در بیان آنک هیچ چشم بدی آدمی را چنان مهلک نیست کی چشم پسند خویشتن مگر کی چشم او مبدل شده باشد به نور حق که بی یسمع و بی یبصر و خویشتن او بیخویشتن شده› بیت ۴۹۹
M5:499 — احمد چون کوه لغزید از نظر / در میان راه بیگل بیمطر
M5:499
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت به لغزیدن و زمین خوردن پیامبر اسلام اشاره میکند و آن را نتیجهٔ اثر «چشم زخم» یا همان نگاه بدخواهانه معرفی میکند، نه یک اتفاق عادی ناشی از شرایط محیطی مانند باران و گِل.
مولانا در این بخش از مثنوی، قدرت ویرانگر «چشم زخم» و نگاه بد را توضیح میدهد. او برای نشان دادن عمق تأثیر این نگاه، به روایتی اشاره میکند که بر اساس آن، پیامبر اسلام (که با نام «احمد» از او یاد میشود) در راهی خشک و هموار، بدون وجود گِل و لغزشگاه، ناگهان به زمین میافتد. این اتفاق شگفتآور است، زیرا پیامبر در استواری و پایداری مانند کوه توصیف شده است.
تأکید بر «بیگِل بیمطر» (بدون وجود گِل و باران) برای این است که مولانا هر دلیل مادی و طبیعی را برای این لغزش منتفی کند. او میخواهد بگوید این یک اتفاق فیزیکی ساده نبود، بلکه نتیجهٔ یک نیروی معنوی و نامرئی بود. در ابیات بعدی مشخص میشود که وحی الهی به پیامبر خبر میدهد که این لغزش، اثر چشم بد دشمنان بوده است. مولانا از این داستان نتیجه میگیرد که اگر چنین نگاهی بتواند استوارترین انسان، یعنی پیامبر را، برای لحظهای بلغزاند، تأثیر آن بر دیگران تا چه حد میتواند مهلک و نابودکننده باشد. این بیت هشداری است دربارهٔ نیروهای نامرئیای که بر زندگی انسان اثر میگذارند و دعوت به پناه بردن به محافظت الهی در برابر آنهاست.
- احمد
- یکی از نامهای پیامبر اسلام (ص)
- نظر
- در اینجا به معنی نگاه بد، چشمزخم
- مطر
- باران (واژهای عربی)
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.