M5:559 — عقده را بگشاده گیر ای منتهی / عقدهٔ سختست بر کیسهٔ تهی

مولانا در این بخش، «فکرت» یا تفکر استدلالی و فلسفی را نقد می‌کند. او این نوع تفکر را به ناخن‌های زهرآلودی تشبیه می‌کند که چهره‌ی صاف و پاک «نفس مطمئنه» (روح آرام‌یافته) را می‌خراشد. هدف این نوع تفکر، گشودن گره‌ها و حل مشکلات نظری (عقدهٔ اشکال) است.

این بیت خطاب به «منتهی»، یعنی کسی است که در علوم عقلی به نهایت رسیده و سرگرم حل این مسائل است. مولانا به او هشدار می‌دهد که این تلاش، مانند گره زدن بر کیسه‌ای خالی است. کیسه‌ی خالی نماد چیزی بی‌ارزش و بی‌محتواست. گره زدن بر آن، کاری عبث و حتی دشوار است، زیرا چیزی برای نگه داشتن در خود ندارد. به همین ترتیب، درگیر شدن با مسائل پیچیده‌ی فلسفی و کلامی که از حقیقت معنوی تهی هستند، نه تنها انسان را به جایی نمی‌رساند، بلکه انرژی او را نیز هدر می‌دهد.

پیام اصلی این است که به‌جای صرف عمر برای حل مسائل نظری که نتیجه‌ای عملی برای جان و روان انسان ندارند، باید به مسائل اساسی‌تر پرداخت. در ابیات بعدی، مولانا مشخص می‌کند که آن «گره اصلی» که باید گشوده شود، شناختن خود و سرنوشت معنوی خویش است: «که بدانی که خسی یا نیک‌بخت».