قرائت› دفتر ۵› بخش ۲۷ - در بیان آنک صفا و سادگی نفس مطمنه از فکرتها مشوش شود چنانک بر روی آینه چیزی نویسی یا نقش کنی اگر چه پاک کنی داغی بماند و نقصانی› بیت ۵۶۲
M5:562 — حل این اشکال کن گر آدمی / خرج این کن دم اگر آدمدمی
M5:562
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
اگر به راستی انسان هستی، عمر خود را به جای حل مسائل نظری و فلسفی، صرف حل معمای اصلی وجود خود کن: اینکه آیا سعادتمندی یا شقی.
مولانا در این بخش، فیلسوفان و متکلمانی را نقد میکند که تمام عمر خود را صرف حل مسائل پیچیدهی ذهنی و عقلی میکنند. او این کار را به «خاراندن روی جان با ناخنهای زهرآلود فکر» تشبیه میکند. از نظر او، حتی اگر کسی موفق به گشودن تمام این «گرهها»ی فکری شود، کار بیهودهای کرده است، مانند باز کردن گره از کیسهای خالی.
سپس مولانا مسئلهی اصلی و حیاتی را پیش میکشد: گرهای که بر گلوی خود انسان بسته شده و سرنوشت ابدی او را رقم میزند، این است که بداند آیا در زمرهی نیکبختان و رستگاران است یا تیرهبختان و خاسران. این بیت، یک دعوت و یک چالش است: «اگر به راستی انسان هستی (آدمی) و از آن «نفس رحمانی» که در آدم دمیده شد بهرهای داری (آدمدمی)، تمام همت و نفس خود را خرج این مسئلهی بنیادین کن، نه چیز دیگر.» این بیت، گذار از معرفت نظری (دانستن دربارهی اعیان و اعراض) به معرفت وجودی و شهودی (دانستن حد و حقیقت خود) را طلب میکند.
- اشکال
- در اینجا به معنی مسئلهی دشوار، معما، گره فکری.
- آدمی
- انسان، کنایه از انسان کامل و حقیقی.
- دم
- نفس، لحظه، کنایه از عمر و فرصت زندگی.
- آدمدمی
- کسی که دمی همچون دم آدم (ع) دارد؛ یعنی نفسی حیاتبخش و روحانی که از نفخهی الهی سرچشمه گرفته است.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.