M5:9 — مادح خورشید مداح خودست / که دو چشمم روشن و نامُرمدست

این بیت در مقدمه‌ی دفتر پنجم مثنوی و در ستایش حسام‌الدین چلبی آمده است. مولانا او را به خورشیدی تشبیه می‌کند که از مدح و ستایش بی‌نیاز است. بنابراین، ستایش کردن خورشید، چیزی به عظمت آن نمی‌افزاید؛ بلکه نشان‌دهنده‌ی کمالِ خودِ ستایشگر است.

وقتی کسی خورشید را می‌بیند و آن را وصف می‌کند، در واقع به طور غیرمستقیم اعلام می‌کند که چشمانی سالم، بینا و به دور از بیماری دارد. اگر چشمانش کور یا بیمار (رَمَدزده) بود، قادر به دیدن نور و درک شکوه خورشید نبود. به همین ترتیب، ستایش مولانا از حسام‌الدین، گواهی بر ظرفیت و سلامت باطن خودِ مولاناست که می‌تواند این «نور حق» را ببیند و بشناسد.

این نگرش، رابطه‌ی مرید و مراد را بازتعریف می‌کند. مدح، عملی برای افزودن به شأن مراد نیست، بلکه نشانه‌ی قابلیت و استعداد خود مرید برای درک حقیقت است. در بیت بعدی، مولانا این مفهوم را با بیان نقطه‌ی مقابلش تکمیل می‌کند: کسی که خورشید را بد می‌گوید، در واقع کوری و نقص خود را فریاد می‌زند.