قرائت دفتر ۶ بخش ۸۵ - حکایت تعلق موش با چغز و بستن پای هر دو به رشته‌ای دراز و بر کشیدن زاغ موش را و معلق شدن چغز و نالیدن و پشیمانی او از تعلق با غیر جنس و با جنس خود ناساختن بیت ۲۶۶۲

M6:2662 — باد دم که گفت غایب یافتی / سوی گوش آن ملک بشتافتی

باد دم که گفت غایب یافتیسوی گوش آن ملک بشتافتی
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M6:2662

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: بادِ دَمنده که سخنِ پنهان را دریافت، به سوی گوش آن پادشاه شتافت.

معنا: مولانا می‌گوید بادی که تخت سلیمان را حمل می‌کرد، همچون جاسوسی توانمند، سخنان پنهان و غایب را می‌شنید و به گوش او می‌رساند.

شرح

مولانا در اینجا به یکی از شگفتی‌های عالم غیب، اما ملموس در حکایات انبیا، اشاره می‌کند: بادی که تنها حمال تخت سلیمان نبود، بلکه جاسوس او نیز بود. این بادِ دمنده، نه فقط سخنان آشکار، بلکه زمزمه‌ها و نجواهای پنهان و «غایب» را نیز می‌شنید و بی‌درنگ به گوش ملک می‌رساند.

این قابلیتِ «غایب یافتی» نشانگر بُعدی از طبیعت است که برای اولیای حق آشکار می‌شود. طبیعت، در نگاه مولانا، ابداً بی‌زبان نیست. همان‌گونه که آهن به ندای دست داوود نرم می‌شد و کوه‌ها با او هم‌صدا می‌گشتند، باد نیز صاحب زبانی برای جاسوسی و حمالی است. این نه سخن گفتن به معنای الفاظ بشری، بلکه ادراک و اطاعتی ورای محسوسات عادی است؛ در حکم یک متن باز است که خوانندگانی چون سلیمان و داوود، زبان آن را می‌دانستند. این همان زبانی است که گالیله بعدها آن را «ریاضیات» نامید و کلید فهم طبیعت و کشف قوانین آن شد.

قدرت باد در خدمت سلیمان، خود گواه دیگری بر مطیع بودن عالم در برابر ارادهٔ الهی است. همان بادی که قومی ستمکار چون عاد را ریشه‌کن می‌کرد، بی‌هیچ تمردی در خدمت سلیمان، تخت او را حمل می‌کرد و رازها را به او می‌رساند. این دوگانگی نه تناقض، که نشان از تسلیم‌پذیری مطلق طبیعت در برابر امر الهی و اولیای اوست. برای عارف، جهان یکپارچه آگاهی و تسلیم است و هر ذره‌ای به زبان خاص خود، سخن می‌گوید و امر می‌برد.

نکات کلیدی

  • باد در مثنوی، نه تنها حمال، که جاسوس سلیمان و آشکارکنندهٔ رازهای پنهان است.
  • مفهوم «غایب یافتی» به قدرت تشخیص امور پنهان و نادیدنی در عالم طبیعت اشاره دارد.
  • سخن گفتن در نگاه عرفا، فراتر از زبان بشری است؛ طبیعت دارای زبان و شعور پنهان است.
  • نیروهای طبیعی، حتی در تضادِ ظاهر، در برابر ارادهٔ الهی و اولیای او مطیع و تسلیم محض‌اند.

Sources: d6-s61 · 1:09:17 d6-s61 · 1:10:06 d6-s61 · 1:04:50 d6-s61 · 1:06:12 d6-s61 · 1:07:01

به زبانِ تو — AI

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.