قرائت› دفتر ۶› بخش ۹۱ - رجوع کردن به قصهٔ طلب کردن آن موش آن چغز را لبلب جو و کشیدن سر رشته تا چغز را در آب خبر شود از طلب او› بیت ۲۹۴۸
M6:2948 — ای فغان از یار ناجنس ای فغان / همنشین نیک جویید ای مهان
M6:2948
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت فریادِ دردآلودِ قورباغه است که از دوستی با موجودی غیر همجنس (موش) به بلا دچار شده و به دیگران هشدار میدهد که در انتخاب دوست و همنشین خود دقت کنند.
این بیت، نتیجهگیری و فریاد عبرتآموز قورباغه در داستان است. قورباغهای که در آب زندگی میکند، با موشی که ساکن خشکی است، پیمان دوستی میبندد و پاهایشان را با نخی به هم گره میزنند. این دوستی «ناجنس» یا نامتناسب، سرانجام به نابودی قورباغه میانجامد؛ وقتی کلاغی موش را شکار میکند و به آسمان میبرد، قورباغه نیز از آب کنده شده و در هوا معلق میماند.
مولانا از زبان قورباغهای که به کام مرگ میرود، یک اصل مهم در سلوک و زندگی اجتماعی را بیان میکند: خطرِ همنشینی با افراد ناموافق و غیر همجنس. «جنسیت» در نگاه مولانا صرفاً شباهت ظاهری یا تعلق به یک گونه نیست، بلکه هماهنگی در «معنی»، یعنی در باطن، فکر، و مسیر روحانی است. دوستی با فردی که از نظر روحی و معنوی با انسان سنخیت ندارد، میتواند مانند همین نخ، فرد را از محیط امن و طبیعی خود (مانند آب برای قورباغه) جدا کرده و به ورطهٔ هلاکت بکشاند.
بنابراین، این بیت یک توصیهٔ اخلاقی صرف نیست، بلکه هشداری وجودی است. «فغان» قورباغه، فریاد تمام کسانی است که قربانی انتخابهای نادرست در روابط خود شدهاند. مولانا مخاطبان خود را «مَهان» (بزرگان) میخواند تا بر اهمیت این انتخاب تأکید کند و بگوید که این اصلی است که حتی بزرگان و رهروان راه حق نیز باید همواره به آن توجه داشته باشند.
- فغان
- فریاد، ناله، زاری از روی درد
- ناجنس
- غیر همنوع، ناموافق، نامناسب از نظر ماهیت و ذات
- مهان
- جمع «مَه»، به معنی بزرگان، سروران
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.